Militarisme is absurd. De toekomst is aan pacifisme
Militarisme is populair. De duizelingwekkende stijging van onze militaire uitgaven naar 3,5 tot 5% van het BNP krijgt brede steun van onze volksvertegenwoordigers. Net als de groei van ons leger naar 100.000 mensen in 2030 en naar 200.000 in de jaren erna. Het militarisme is zo populair dat we de jaarlijkse € 50 miljard militaire uitgaven gaan betalen met fors lagere uitgaven voor sociale zekerheid en gezondheidszorg en hogere belastingen. Hoe kan het militarisme zo populair zijn als het overduidelijk zo absurd, zo irrationeel is? Een paar opmerkingen over de zeldzame naïviteit van het militarisme.
Onze volksvertegenwoordigers, van rechts tot links, legitimeren het militarisme door te wijzen op de oorlog tussen de NAVO en Rusland in Oekraïne. En de dreiging dat onze vijand Rusland binnenkort NAVO-landen zal aanvallen. Denken we nu echt dat we een conflict in Europa met militaire middelen kunnen oplossen? Dat idee is bizar.
Vreemd genoeg vragen weinig mensen zich af of je je doelen eigenlijk wel kunt bereiken met oorlogvoering. Laten we er eens een paar oorlogen bijnemen uit de recente geschiedenis. Wat heeft het militarisme bereikt in Vietnam? Niets. In Irak? Niets. In Afghanistan? Niets. De Verenigde Staten en hun bondgenoten hebben geen enkele van hun doelen bereikt in deze oorlogen. Geen enkele. Wel waren de kosten van deze oorlog extreem hoog. Niet alleen in dollars. In Vietnam sneuvelden miljoenen Vietnamezen en 60.000 Amerikaanse soldaten. In Irak sneuvelden honderdduizenden, mogelijk een miljoen Irakezen en zo’n 5.000 Amerikaanse en Europese soldaten. En in Afghanistan honderdduizenden Afghanen en 3.500 Amerikaanse en Europese soldaten. Talloze slachtoffers van militair geweld. Zonder ook maar één doel te hebben bereikt. Dat kun je met geen mogelijkheid rationeel noemen. Daarom is het hardnekkige geloof in militarisme, het geloof dat je conflicten met militaire middelen kan oplossen, zo naïef.
Sommige mensen denken dat militarisme en oorlog in de menselijke natuur zitten. Dat is niet zo. Uit evolutionair antropologisch onderzoek blijkt dat oorlog niet typisch menselijk is. In het grootste deel van de menselijke geschiedenis bestond oorlog niet. Homo sapiens loste conflicten op door te praten. Geweld en anderen doden vonden we weerzinwekkend. Dit schrijven Kai Michel, historicus, Harald Meller, archeoloog en Carel van Schaik, gedrags- en evolutiebioloog, in hun boek Waarom we vrede willen, maar oorlog voeren. Een geschiedenis van de mensheid. Oorlog is niet aangeboren of onvermijdelijk. Als er al iets is aangeboren, is het eerder die weerzin tegen dodelijk geweld dan oorlog, concluderen zij op basis van hun onderzoek.
In het actuele militaristische klimaat lijkt het alsof we conflicten alleen op kunnen lossen met militair geweld. Maar in de praktijk blijkt dat niets minder waar is. Verreweg het grootste en belangrijkste conflict dat we als mensen hebben op te lossen is het conflict tussen arbeid en kapitaal, tussen werknemers en werkgevers. Jaarlijks gaat dit conflict wereldwijd om zo’n $ 100 biljoen. Dat is $ 100.000 miljard. Geen klein bier. We hebben geleerd dit conflict zonder fysiek of militair geweld te beslechten. De mensen van VNO-NCW, MKB-Nederland, FNV en CNV piekeren er niet over met elkaar op de vuist te gaan of elkaar dood te schieten. Ze praten en onderhandelen tot ze een ons wegen. En een compromis bereiken over de arbeidsvoorwaarden van de komende jaren. Of in de Sociaal-Economische Raad over een zwaarwegend advies aan de regering.
Hoe komen we van het absurde militarisme af? Concreter, hoe schaffen we al die legers en wapenindustrieën af? Dat zal niet gemakkelijk zijn, want het zijn zeer machtige organisaties. Jaarlijks zetten alle militaire apparaten wereldwijd een kleine $ 3 biljoen om. Dat is een niet te onderschatten economische macht. En deze macht is nog tot de tanden toe bewapend ook. Dus dat zal niet meevallen. Maar als de nood hoog is, kunnen we het. Er is een andere zeer vernietigende economische macht die twee keer zo groot is, wereldwijd $ 6 biljoen. Een extreem machtige economische sector. En toch gaan we die de komende tientallen jaren op de knieën krijgen en volledig ontmantelen: de olie- en gasindustrie. De nood van de klimaatcrisis is zo hoog, dat we het voor elkaar gaan krijgen. De nood van de militarismecrisis is vergelijkbaar hoog. Ook dat krijgen we voor elkaar. We schaffen het absurde militarisme af. De toekomst is aan het pacifisme, het idee dat we conflicten oplossen met overleg en onderhandelingen.
Vredesbeweging Pais
Dit artikel verscheen eerder op Joop.nl, https://www.bnnvara.nl/joop.
