Brabants Dagblad, Michiel Bot, 15 december 2025
Op universiteiten en hogescholen rukken militairen op: studenten krijgen schietlessen, wetenschappers moeten hun werk toetsen aan ‘militaire interesse’, stelt universitair hoofddocent Michiel Bot. Hij fileert hoe Defensity College, droneprojecten en militaire minoren het hoger onderwijs inlijven.
Vorig jaar eiste Trump dat alle NAVO-lidstaten hun militaire uitgaven zouden verhogen tot 5 procent van wat er in totaal in het land wordt verdiend, het bruto nationaal product. In 2024 bedroeg de Nederlandse defensiebegroting nog 2.05 procent van het BNP. Er moest dus tweeënhalf keer zoveel belastinggeld naar het leger en de wapenindustrie. Een groot deel van de extra miljarden moest natuurlijk worden uitgegeven aan Amerikaanse wapens. Op de NAVO-top in Den Haag gaven de lidstaten Trump precies waar hij om gevraagd had.
Voor deze ongekende verhoging van de militaire uitgaven moest de overheid draagvlak creëren. Daarvoor gebruiken onze gekozen en ongekozen leiders, zoals Mark Rutte en Willem-Alexander, sindsdien het volgende ideologische verhaal:
1. De bedreiging van onze veiligheid en ‘manier van leven’ is nog nooit zo groot geweest als nu.
2. We zijn onvoldoende voorbereid om de dreigingen het hoofd te bieden.
3. Daarom moeten we ons tot de tanden toe bewapenen.
4. Niet alleen het leger, maar de hele samenleving moet worden gemobiliseerd voor oorlog.
Voortdurend herhaald
Dit verhaal wordt voortdurend herhaald. Voor kritische reflectie is geen ruimte. Zo is er nauwelijks discussie over het feit dat de wereldwijde militaire uitgaven nog nooit zo hoog geweest zijn als in 2024: 2336 miljard euro. Dat is 37 procent meer dan in 2015. De NAVO-lidstaten zijn goed voor ruim de helft van deze uitgaven. Nadenken over politieke of diplomatieke oplossingen van conflicten wordt afgedaan als naïef.
Militarisering en steeds meer wapens worden gepresenteerd als de enige oplossing.
Ook de invloed van de wapenindustrie op de politieke besluitvorming wordt nauwelijks bevraagd. Integendeel: deze wordt geprezen als succesvolle ‘publiek-private samenwerking’ die van groot belang zou zijn om in de vermeende noodsituatie alle zeilen bij te zetten.
Zelfs de logica is buiten spel gezet. Zo is een van de talking points dat we ’onze militaire begroting drastisch moeten verhogen om onafhankelijker te worden van de VS. Maar door vele extra miljarden te besteden aan Amerikaans wapens en technologie, maken we ons juist nog veel afhankelijker van de Amerikaanse wapenindustrie dan we al waren.
Ook schaffen we steeds meer Israëlische raketten, drones en AI-software
aan: alleen al tijdens het eerste jaar van de genocide voor bijna een miljard. Veel Israëlisch wapentuig wordt verkocht als battle tested, getest op het slagveld, namelijk op de Palestijnen met Gaza als ideale proeftuin. Er worden nauwelijks morele of politieke vraagtekens gezet bij deze ontwikkeling. Zelfs de vraag of Nederland daadwerkelijk veiliger wordt als we ons steeds afhankelijker maken van de Israëlische wapenindustrie, wordt zelden gesteld. Dit terwijl deze industrie nauw vervlochten is met een koloniale apartheidsstaat die beschikt over een van de meest prominente spionagediensten ter wereld.
Hoewel de militaire uitgaven van de EU-landen vorig jaar al drie keer zo hoog waren als die van Rusland, zou Poetin op het punt staan een oorlog in Europa te ontketenen ‘van een formaat dat onze grootouders en overgrootouders moesten doorstaan’, zoals NAVO-baas Rutte zei. Poetin wordt afgeschilderd als het enige, absolute Kwaad. Maar innige banden met oorlogszuchtige bondgenoten als Trump, Netanyahu, Bin Salman of Bin Zayed maken ons veilig, zo wordt ons voorgespiegeld.
Kweekvijver van het leger
Hoewel er geen tijd is voor reflectie, hebben studenten en wetenschappers toch een centrale taak gekregen in de algehele mobilisatie. MBO- en HBO-scholen en universiteiten zijn tot kweekvijver van het leger gemaakt, nu studenten in allerlei (civiele) opleidingen studiepunten plus soldij kunnen krijgen voor nieuwe ‘militaire minoren’.
Studenten verblijven in kazernes, krijgen schietlessen en worden opgeleid tot reservist. En wetenschappers in alle disciplines moeten een ‘mentale en culturele omslag’ maken, en zich afvragen hoe hun onderzoek ‘van militaire interesse’ kan zijn.
Verschillende universiteiten hebben personeel van de Koninklijke Militaire Academie tot bijzonder hoogleraar benoemd. Op sommige universitaire websites wordt de kwalificatie ‘bijzonder’ weggelaten, wat verhult dat het om militairen gaat die spreken namens Defensie. Deze nieuwe ‘hoogleraren’ hebben niet alleen potten met geld meegekregen voor nieuw onderzoek, maar zijn ook ambassadeurs voor militarisering die nadrukkelijk in het voetlicht treden bij (publieks-)evenementen.
Studenten, zoals Amalia van Oranje, hebben een ‘bijbaan met inhoud’ door ‘onder de wapenen’ te gaan op een kazerne die het nep-Engelse woord Defensity College draagt. Tilburg University ontwikkelt drone-zwermtechnologie met Defensie en wapenfabrikant Thales, gevestigd in Mindlabs in Tilburg. Ook filosofie- en rechtenstudenten werden uitgenodigd om deel te nemen aan het project.
Streven naar vrede als naïef idealisme
In Naar de eeuwige vrede verzette de Duitse filosoof Immanuel Kant zich eind achttiende eeuw tegen zelfbenoemde ‘realisten’ die het politiek streven naar vrede wegzetten als naïef idealisme. Kant stelde dat dit zogenaamde realisme oorlog juist in de hand werkt. Door politiek te reduceren tot de ‘rationaliteit’ van een wapenwedloop, creëren we volgens Kant namelijk zelf een gemilitariseerde realiteit waarin oorlog voeren rationeler wordt dan vrede. In zo’n realiteit maken we politiek, gebaseerd op recht en onderhandelingen en gericht op daadwerkelijke vrede, zelf onmogelijk. Volgens Kant is de macht van het geld in die situatie het meest betrouwbare oorlogswerktuig.
Laten we ophouden ons neer te leggen bij de militariseringsideologie die ons door wapenlobbyisten, NAVO-leiders, koningen en andere leiders wordt opgedrongen. En laten we op onze scholen en universiteiten weer ruimte maken voor kritisch onderwijs en onderzoek over de meest fundamentele politieke vragen van deze tijd.
Michiel Bot is universitair hoofddocent recht en geesteswetenschappen aan Tilburg University
