Gaan onderhandelingen voor een snelle oplossing zorgen?
24 januari 2026
Vandaag duurt de oorlog 47 maanden, of 1430 dagen. De afgelopen maand verandert er enorm veel in de wereldpolitiek. Even leek de oorlog in Oekraïne aan het zicht onttrokken, maar hij gaat nog steeds ongenadig door bij zeer strenge vorst.
Al sinds Kerstmis onderhandelde het Westen intern over een gezamenlijke positie. Zelensky kwam afgelopen dagen naar Davos, waar de wereldelite confereerde over tal van onderwerpen. Daar kruiste hij een Amerikaanse delegatie die donderdagavond in Moskou het plan besprak voor een overleg tussen drie partijen: Rusland, Oekraïne en de VS.
Donderdagavond is inderdaad besloten, na instemming van Rusland, om trilaterale onderhandelingen te houden, met ondersteuning van de hoogste militaire NAVO-baas, de Amerikaanse generaal Grynkewich. Ze praatten gisteren én vandaag in het neutrale Abu Dhabi over een mogelijk einde aan de oorlog. Bij het afsluiten van deze tekst, zojuist om 15.45, bleek dat onderhandelaars zonder overeenkomst uiteen zijn gegaan. Zelensky berichtte dat ‘wat hem betreft’ er volgende week verder wordt gesproken.
Dat brengt me op de volgende punten:
Onderhandelen in Abu Dhabi
De onderhandelingen die nu weer in een stroomversnelling zijn gekomen, kenden een tussenstap met de publicatie in de Oekraïense pers van een 20-puntenplan op de dag vóór Kerst. Het was een boodschap aan de Oekraïense bevolking over de taboes die de regering had doorbroken. In de kern: geen NAVO-lidmaatschap; erkenning van verloren grondgebied; en harde onderhandelingen over een aantal Russische eisen, voornamelijk het vrijwillig opgeven van grondgebied van de provincie Donetsk.
Er bleven op dat moment nog tal van punten over, waarover ‘het Westen’ het onderling niet eens was. Daarom werden diverse conferenties gehouden, o.a. in Parijs, eind december, waar ‘veiligheidsgaranties’ werden besproken en vastgesteld dat sommige Europese landen troepen in Oekraïne willen plaatsen na een staakt-het-vuren. Rusland liet weten dat onaanvaardbaar te vinden. De toekomst van dat plan is nu onduidelijk.
Ook werd gesproken over een Europese lening van 90 miljard euro in twee jaar voor Oekraïne, maar daarover bestaan meningsverschillen in de rangen van de Europese Unie. Moet dat geld aan Europese of aan Amerikaanse wapens worden besteed?
In de afgelopen weken van januari onderhandelde Oekraïne nog over een ‘welvaartsplan’ dat met het Westen moet worden gesloten en waarvan Zelensky hoopte dat het in Davos kon worden getekend. Dat is niet gebeurd, naar men zegt uitgesteld. Ze zijn het ongetwijfeld niet eens geworden.
En Zelensky stelde ook in Davos dat de Amerikaanse veiligheidsgaranties zijn geregeld. Maar geen woord over de concrete afspraken. Dus met in gedachten de koude winter en het stap voor stap terugdringen van Oekraïense front, is het de vraag waarover ze daar spreken in Abu Dhabi.
De Amerikaanse hoofdonderhandelaar Witkoff zei deze week dat er voor 90 procent overeenstemming is. Hij meldde dat Poetin het 20-puntenplan ‘onderhands’ had gehad. Hij gaf geen verdere toelichting. Als we de anonieme zegslieden geloven dan gaan de onderhandelingen nu over het volgende.
- De provincie Donetsk
- Een staakt-het-vuren op de energie-infrastructuur van zowel Oekraïne als Rusland.
Rusland is bijna vier jaar aan het inbeuken op het front in de Donbas. De Donbas bestaat uit de provincies Loehansk en Donetsk. Loehansk is zo goed als veroverd door Rusland. Oekraïne houdt nog zo’n 6600 vierkante kilometer bezet met daarin een aantal belangrijke steden als Sloviansk en Kramatorsk. Rusland wil dit gebied hebben, door ervoor te blijven vechten of het cadeau te krijgen.
Formeel weigert Oekraïne dit gebied opgeven. Maar er circuleren plannen om het gebied te demilitariseren en er een economische vrije zone van te maken. Inmiddels is er ook het gerucht (via de Italiaanse pers) dat Oekraïne 800 miljard dollar geboden is om het gebied te ontruimen. Wie dat bedrag moet opbrengen is niet duidelijk.
Een staakt-het-vuren op de energie-installaties te sparen is een uitstekend idee. Rusland wil dan dat Oekraïne ook stopt met aanvallen op Rusland.
De stand van de oorlog
Rusland voert een campagne van genadeloze luchtaanvallen en krijgt daarbij de medewerking van de natuur. De winter is dit jaar zeer streng. Kennelijk is de Oekraïense luchtafweer ook aan het einde van zijn Latijn, want de energievoorziening is verregaand stuk geschoten. In Kyiv zijn 600.000 mensen geëvacueerd, zoals het officieel heet. Gevlucht voor de kou en de bommen.
Daar komt bij dat de Oekraïense luchtafweer weinig succes heeft in het afblokken van de Russische drones en raketten.
Politieke crisis in Oekraïne Corruptie
De nieuwe minister van Defensie Fedorov, is eind december benoemd in de politieke opschoonoperatie van de leidende kringen in de staat. In die leidende kringen rondom de president is nu een groot aantal leidende figuren vervangen. De minister van Defensie zit er pas sinds eind 2025 en heeft al vijf onderministers van Defensie vervangen.
Toch komen nog steeds nieuwe schandalen aan het licht van hooggeplaatste figuren uit de entourage van president Zelensky en zijn partij Dienaar van het Volk. Eerder deze week ging het om een oud-medewerker die subsidie voor groene energie had achterovergedrukt. Het spreekt voor zich dat dit de stemming onder de bevolking nogal op de proef stelt.
De Oekraïense oorlogsoppositie
Is er in Oekraïne nog oppositie tegen de oorlog? Ja, die is er wel degelijk en die wordt steeds groter. De nieuwe minister van Defensie, Fedorov, heeft een realistisch beeld geschetst van de situatie. Hij zei ‘ik ben geen populist, maar een realist’. Vervolgens maakte hij bekend dat twee miljoen mensen de dienst proberen te ontduiken. Tegen zeker 200.000 van hen is proces-verbaal opgemaakt.
De oppositie uit zich via dienstplichtontduiking en vooral zelfstandig vrouwelijk, feministisch verzet daartegen. Dat daadwerkelijke fysieke verzet heeft soms succes als een vastgepakte rekruut letterlijk wordt losgeslagen en kan ontsnappen.
Dit is natuurlijk een manier van verzet, de potentiële soldaten zien geen perspectief voor het winnen van de oorlog en de risico’s op persoonlijke ellende daarom als veel te groot.
Uit allerlei berichten wordt duidelijk dat er veel te weinig Oekraïense soldaten zijn. Omdat Rusland zich zo nadrukkelijk op de provincie Donetsk richt, kan Oekraïne daar de meeste troepen heen sturen. Ondertussen worden elders veel soldaten gemist.
Geen EU-onderhandelaars
Niet alleen Oekraïne wordt onder druk gezet. Ook de Europese Unie moet steeds een beetje bijdraaien. Macron had al eens geopperd naar Moskou te gaan, Bondskanselier Merz stelde vrij onverwacht, dat Rusland toch altijd een buur van Europa zal blijven en dat we daar mee moeten omgaan. Daar is nu het plan opgekomen om een Europese vredesgezant te benoemen. Dat leidt tot onderling gekrakeel want er zijn functionarissen, zoals Kaja Kallas, die dat beroepshalve tot haar taak zou moeten rekenen maar zij slaat al jaren op de oorlogstrom. Nu wordt er naar anderen gezocht. De naam van Marion Draghi circuleert, maar er is nog niemand. En misschien is de EU gewoon te laat. Dat zou zo maar kunnen. Het is een stap vooruit dat men nu inziet dat de EU mee moet doen met onderhandelingen omdat ze anders helemaal irrelevant wordt. Maar ook als er op korte termijn een onderhandelde deal uit de bus komt, is het toch belangrijk dat de EU zelfstandig diplomatiek gaat optreden.
Nieuwe Internationale Verhoudingen
De afgelopen maand was de oorlog in Oekraïne een beetje naar de achtergrond verdwenen door de gebeurtenissen in Iran, de nieuwe burgeroorlog in Syrië, de kidnapping van de president van Venezuela door de VS en natuurlijk de claim van de VS op Groenland, een deel van NAVO-bondgenoot Denemarken. Om over de ernstige racistische repressie in de VS nog maar te zwijgen en over het massale verzet daartegen.
Dat alles deed velen in Nederland en andere Europese landen concluderen dat het zo niet verder kan. Maar ja, hoe dan wel? Een half jaar geleden toen wij de Tegentop organiseerden ten tijde van de NAVO-bijeenkomst in Den Haag, stelde ik dat de NAVO in crisis was en dat secretaris-generaal Rutte zijn uiterste best moest doen om de NAVO bij elkaar te houden wil hij een zachte landing met de NAVO kunnen maken. Die analyse wordt inmiddels vrij algemeen gedeeld. Het voorstel is: ga onderhandelingen aan over collectieve veiligheid in heel Europa. Sterker nog, hervorm de internationale orde met als doel oorlog te voorkomen. Onze stem is nog steeds een marginaal geluid in de publieke opinie, hoewel het inmiddels duidelijk is dat onze analyse juist was en onze voorstellen zinnig zijn.
Een deel van de publieke opinie, zij die de afgelopen jaren ook niet voor onderhandelen met Rusland waren, zijn nu een ware campagne begonnen om van Europa een militaire grootmacht te vormen. ‘Gooi de Amerikanen eruit’, roept de breed gerespecteerde professor De Wijk. ‘Dekoloniseer Europa’, zegt columniste De Gruyter in haar deftige krant. ‘Wees moedig’ zegt de Berliner Zeitung, ‘word een militaire grootmacht’.
De aanleiding voor deze oproepen is het doorbrekend besef dat de Amerikaanse regering niet overlegt, en alle oude partners zijn wil oplegt als het daar zin in heeft. Dat leidt ertoe dat het alternatief wordt gedefinieerd als de opbouw van een nieuwe militaire grootmacht. Dat betekent ook dat er niets verandert aan de militarisering van de samenleving en de sterk verhoogde defensie-uitgaven. Waarbij die uitgaven natuurlijk op de rekening van bevolking worden geschreven in de vorm van lagere lonen en toeslagen en hogere prijzen.
In linkse of vredeskring hoef je niet ver te zoeken naar kritiek op de VS. De leus ‘Yankee go home’ zit er al tientallen jaren in. MAGA: Make America Go Away. Stuur de Amerikanen en hun kernwapens en bases naar huis. Dus de vredeskritiek kan gebruik maken van het nieuwe anti-Amerikanisme van delen van de burgerij. We schieten alleen niets op met een nieuwe militaire grootmacht, de EU. Het heeft veel meer zin om -nu som ik onze vijf eisen op – om naast het stoppen van de oorlog, de terugtrekking van Rusland; een stop van de wapenwedloop en een kernwapenvrij Europa te eisen. En natuurlijk Diplomatie NU. Niet alleen om een einde te maken aan het bloedvergieten in Oekraïne maar een nieuwe veilig Europa in te richten.
Tot de volgende keer op het Spui, 24 februari 2026
Guido van Leemput
(opgesteld 24 januari 2026, 16.00 uur)
