Is het einde van de oorlog in zicht?
Vandaag viert de republiek Oekraïne zijn 35ste verjaardag. In die periode kende het land drie revoluties. En intussen is de laatste oorlog ook precies vandaag 4,5 jaar bezig. De situatie van het arme land is verschrikkelijk. Het aantal doden dat in die 4,5 jaar gevallen loopt in de honderdduizenden, het sterftecijfer is drie keer hoger dan het geboortecijfer en de omvang van de bevolking is dramatisch afgenomen. Militaire en economische steun is onontbeerlijk.
Tegelijkertijd slaagt de Oekraïense wapenindustrie erin hoogst innovatief te zijn.Het aantal Oekraïense drones en raketten dat Rusland treft in het achterland op olieraffinaderijen, fabrieken en grote winkels is steeds groter en succesvoller in het treffen van de Russische oorlogsmachine dan ooit. Maar de Russische bommencampagne gaat ook steeds ongenadiger door. Dat roept, zeker vandaag bij de verjaardag, de vraag op stopt de oorlog in Oekraïne binnenkort. En wat is dat, binnenkort?
De oorlog in Oekraïne is een uitputtingsoorlog. De oorlogvoerende landen proberen elkaar dusdanig te beschadigen dat er een opgeeft. De eisen van Rusland concentreren zich momenteel op capitulatie van de provincie Donetsk en het afzien van het NAVO-lidmaatschap. Maar het hoopt dat Oekraïne ineenstort en daardoor hardere voorwaarden kan opleggen. Oekraïne eiste jarenlang de overwinning op en vraagt om een onmiddellijk staakt-het-vuren. Maakt een onderhandeld einde ook kans? Wat is te verwachten in de winter van 2026-27? Een beredeneerde gok over het verloop van de oorlog.
Dat brengt me op de volgende onderwerpen
- Onderhandelingsvoorstel Zelensky
- Militaire situatie, luchtfront
- Scenario’s voor de oorlog
- De politieke crisis in de staat Oekraïne
- Massale dienstweigering als maatschappelijke crisis in de Oekraïne
- De peoples military industrial complex. Tot in Nederland aan toe.
- Scenario’s voor een oplossing
Onderhandelingsvoorstel Zelensky
Gisteren, zondag 23 augustus, maakte Zelensky een vredesvoorstel bekend. Hij benadrukt dat het plan afkomstig is van zowel de VS, De EU en Oekraïne samen en nog in de ontwerpfase verkeert. Het bevat de volgende drie punten:
- een staakt-het-vuren
- de instelling van een economische vrijhandelszone uit een niet nader genoemd gebied (het zou zo maar de provincie Donetsk kunnen zijn) waar de troepen van beide landen uitgaan en waar een stabilisatiemacht wordt ingesteld (niet vermeld uit welke landen deze komt maar zou maar wat EU-landen kunnen zijn)
- de instelling van veiligheidsgaranties door Westerse machten.
Zelensky meldt erbij dat de VS zijn eigen vredesplannen heeft, waarvan de inhoud niet duidelijk is. De punten circuleren overigens al een tijdje. Ze zijn niet uitgekristalliseerd. Het is vooral een bericht voor de Oekraïense bevolking dat de regering bereid is tot zware concessies.
Militaire situatie, het front door de lucht
Op dit moment, in de nazomer van 2026, zijn er twee fronten. Het gaat om het landfront en het luchtfront die relatief los van elkaar staan. Het eerste is het 1200 km lange front dat zich krult door het zuiden en oosten van Oekraïne en dat zo goed als vastzit. Het is de loopgravenoorlog van de 21ste eeuw. Niemandsland, het gebied tussen de twee fronten is anders dan in de oorlogen van de 20ste eeuw soms wel 20 km breed. Deze grijze zone wordt gecontroleerd door drones die iedereen bedreigen die zich laat zien. Sneuvelen is dan heel dichtbij. Daarom ligt het vastgelopen front niet precies vast. Er is een ruime overloopzone. Wie grondgebied wil innemen moet de grijze zone opschuiven. Dat is een bloedige operatie.
Oekraïne heeft de afgelopen ijskoude winter overleefd. Een deel van de productie van elektriciteit en daarmee de militair-industriële productie heeft de ongenadige Russische luchtbombardementen doorstaan. Oekraïne is er zelfs in geslaagd een militair-industrieel complex op te bouwen dat een grote technologische vlucht heeft genomen met de ontwikkeling van tal van drones voor de zeer nabije oorlog tot lange afstandsdrones en raketten.
Deze oorlog escaleert pijlsnel, waarbij ook opnieuw voedselexporten doelwit zijn. In het begin van de oorlog werd gevreesd voor bezetting van zuid-Oekraïne zodat het land van de zee zou worden afgesloten. Een bezetting op land is voorkomen, maar de bommencampagne op Odesa en andere uitvoerhavens dreigt de Oekraïense economie de toegang tot de zee te verliezen. Bombardementen op Donauhavens verhinderen transport over de rivier. Het risico groeit dat NAVO-lidstaten worden geraakt en de oorlog met het Westen escaleert.
Feit is dat ook Rusland pijlsnel leert van de technologische ontwikkelingen. Een noviteit is de inzet van rondhangende drones die geen vaste koers hebben en toch hun doel vinden. De technische noviteiten zijn letterlijk niet van de lucht.
De zwakte van Oekraïne is het enorme gebrek aan luchtafweer en vooral van PAC-3 Patriotafweerraketten. President Zelensky smeekt en bidt in de VS om Patriots. Hij noemt aantallen, minimaal 300 in totaal, 50 per maand, waarvan hij weet dat hij ze niet krijgt. Ook als de VS zouden willen, gaat het niet meer. Ze zijn verschoten afgelopen zomer in de oorlog tegen Iran.
Scenario’s voor de oorlog
Er zijn verschillende scenario’s denkbaar. Het is mogelijk dat Oekraïne in april volgend jaar de winter heeft overleefd. Dan ontstaat een nieuw situatie. Rusland eist dat Oekraïne de provincie Donetsk opgeeft. Dat wordt geweigerd. Rusland gaat door tot dat gelukt is. Dat kan jaren duren. Rusland stuurt nog tienduizenden arme drommels de grijze zone in om de frontlijn te verleggen.
Om dit te voorkomen schiet Rusland de hele energie-infrastructuur van Oekraïne in puin, waardoor er geen elektriciteit is, het land in de kou komt te zitten, en er geen wapenproductie of aanvoer van troepen en materieel naar het front meer mogelijk is. Bovendien wordt geprobeerd de havens van Oekraïne onbruikbaar te maken voor export. Daarmee wordt geprobeerd van Oekraïne een land-locked land te maken.
Dat beïnvloedt vervolgens het verloop van de landoorlog, want Oekraïne krijgt niet of nauwelijks nog aanvoer van wapens en soldaten. Zo hoopt Rusland Oekraïne op de knieën te krijgen.
Toch blijft er de mogelijkheid dat Oekraïne de winter kan uitzitten en Rusland ook sterk verzwakt. Oekraïne schiet een massa drones en raketten af op Russische infrastructuur. Op dit moment is de verwachting dat Rusland dat kan doorstaan.
Naarmate de situatie aan deze fronten penibeler wordt komen onderhandelingsinitiatieven meer in beeld. Zie ook mijn opmerkingen aan het begin.
Politieke crisis
Vorige maand ben ik uitvoerig ingegaan op de politieke crisis aan de top van de Oekraïense staat. President Zelensky ontsloeg de populaire minister van Defensie, Fedorov. Daarop kwam een maatschappelijke reactie met demonstraties voor Fedorov en tegen de staf-chef van de krijgsmacht Syrskyi. Het resultaat was dat ze allebei ontslagen werden. Fedorov legde zich er niet bij neer. Opnieuw was er een demonstratie in Kyiv en vervolgens
eiste hij verkiezingen in oorlogstijd. Hij rekent er op Zelensky die verkiezingen in ieder geval niet wint. Maar Fedorov overspeelde zijn hand. Ook bij zijn eigen supporters is er geen steun voor om in deze penibele omstandigheden verkiezingen uit te schrijven.
Tegelijkertijd werden opnieuw mensen opgepakt wegens corruptie in de hoogste kringen rond de president. Het bevestigt opnieuw dat corruptie – een ernstig bezwaar voor EU-toetreding – nog steeds voortwoekert in de allerhoogste kringen. Dat was al een probleem en de oorlog heeft dat nog verergerd. Aan de top vindt men eigenlijk dat corruptie niet hoeft te worden uitgebannen, maar onder controle gehouden. Een opvatting die de moraal ondermijnt van de hele maatschappij. De afgelopen dagen heeft deze crisis zich verdiept met de beschuldiging dat Zelensky zelf bij corruptie betrokken is.
Dienstplichtontduiking
Al vanaf de start van de oorlog viel te verwachten dat de animo om te gaan vechten sterk zou verminderen als de oorlog langer zou duren en niet zo succesvol zou zijn, als werd gehoopt of gedacht. Het probleem van dienstplichtontwijking is inmiddels zo massaal, dat de nationale eenheid van het begin totaal lijkt weggeëbd. De rekrutering gebeurt op een ongekend brute wijze, door ontvoering van alleen op straat lopende mannen door de geüniformeerde mannen van wat Ts-se-ka wordt genoemd. De TCC-dienst.
Het spontane verzet tegen afzonderlijke kidnapping groeit, van het filmen van de ontvoering, tot het gewelddadige verzet. Aanvankelijk van vrouwen met blote handen, (het verzet tegen de oorlog is feministisch, zoals ik vorig jaar hier al eens opmerkte), ook van oudere mensen (grootouders) met bezemsteel en schoffel; en samenwerkende jonge mannen die met welgemikte karatetrappen en vuistslagen een ontvoerde jongeman uit een busje ontzetten. Inmiddels is de een dode rekruteringsofficier op straat aangetroffen. In zijn nek gestoken. De eerste publicaties nemen de term ‘burgeroorlog’ in de mond.
Dienstplichtontduiking is een nog tamelijk ongeorganiseerde vorm van maatschappelijk verzet tegen de oorlog. Er bestaan Telegram-groepen op internet waarin informatie wordt uitgewisseld, maar die heeft naar mijn weten nog geen politieke vorm gekregen.
Er is een zeer kleine groep pacifistische principiële dienstweigeraars die door de overheid wordt vervolgd. Ze hebben een heel andere aanpak, maar de ontduikingsgolf die de laatste jaren is gegroeid is vooral uitdrukking van aanpassing en ontwijking, meer dan van directe politieke confrontatie. Maar de massa van deze groep vormt inmiddels een zeer groot politiek probleem. Er zouden zich dit jaar geen vrijwilligers hebben gemeld en zelfs soldaten die naar Duitsland voor militaire opleiding worden gestuurd, deserteren bij bosjes.
Dienstplichtontwijking en corruptie
Dienstplichtontduiking is ook een bron van corruptie die soms groteske vorm aanneemt. Zo is het kennelijk mogelijk om als simulant in een ambulance het land uitgebracht te worden.
Onlangs werd een tarievenlijst gepubliceerd. De prijzen variëren door heel Oekraïne. Het gemiddelde maandsalaris is 700 dollar, maar dit zijn de prijzen:
- 6.000 dollar om niet door de Tetseka meegenomen te worden
- 10.000 dollar voor speciale vluchtvorm.
- 50.000 dollar om gehandicapten status te faken of uit de database verwijderd te worden.
De betrouwbaarheid van de lijst is moeilijk te controleren. Maar ook de weggestuurde minister Fedorov was dit een doorn in het oog. Hij stelde dat zowel corruptiebestrijding als een goed bestuur van legercommandanten de motivatie in de bevolking om te vechten zou kunnen herstellen.
Scenario’s voor een uitkomst
Het is dus mogelijk dat de oorlog nog lang duurt. Maar het zou ook kunnen dat er spoedig een einde komt. Naast het plan waar Zelensky gisteren over sprak waren er steeds berichten over onderhandelingen op laag diplomatiek niveau of via de achterdeur, ‘track two’ in diplomatenjargon. Daarnaast kunnen we ervan uitgaan dat Trump graag nog voor de Amerikaanse parlementsverkiezingen op 3 november ‘een deal’ zal willen lanceren.
Wat zijn de modellen die in overweging kunnen worden genomen? De uitkomst van de oorlog in Korea in 1953 wordt al jaren als meest waarschijnlijke scenario gezien. Er werd in Korea in een staakt-het-vuren overeenkomst gesloten en daarna nooit meer een vredesakkoord. Dat duurt al 73 jaar tot op de dag van vandaag.
Het tweede model is dat van de deling van Duitsland tussen 1945 en 1989. Daarbij ontstonden twee staten, waarvan de DDR na de val van de Sovjet-Unie in 1989 werd overgenomen door de Bondsrepubliek. Oekraïne zou zich nu dan in de situatie van 1945 bevinden. Het deel dat sinds 2014 is bezet kan dan met Oost-Duitsland worden vergeleken.
Tenslotte wordt al jarenlang gesproken over finlandisering. Nadat Finland in de oorlog met de Sovjet-Unie in 1940 een groot stuk van het grondgebied verloor (Karelië), maar als neutraal land voortbestond, wordt gesproken van finlandisering. Een onafhankelijke republiek die op het westen was gericht maar neutraal in de Koude Oorlog. Sinds de oorlog in Oekraïne is Finland niet meer neutraal maar onderdeel van de NAVO.
Deze drie zouden de optimistische scenario’s kunnen worden genoemd. Daarnaast is er het angstvisioen dat Oekraïne het meest noordelijke land van het Mondiale Zuiden wordt. Daarbij variëren de voorbeelden van het lot van Afghanistan, tot dat van Libië en Syrië. Ook Israël wordt genoemd als westers fort in een vijandige omgeving.
Dat alles stemt niet vrolijk. Niet alleen brullen nog steeds de wapens. Maar ook de door ons gevreesde escalatie naar een veel grotere oorlog is nog steeds niet uitgesloten.
Graag tot 24 september!
Guido van Leemput is mede-initiatiefnemer van Stop de Oorlog Amsterdam. Hij was eerder mede-oprichter van het Amsterdams Vredesinitiatief, dat is opgegaan in Stop de Oorlog Amsterdam.
Kijk op de oorlog in Oekraïne op 24 juli 2026
De zomer van de uitputtingsoorlogen in Oekraïne en Iran
Vandaag is de oorlog in Oekraïne 4 jaar en vijf maanden oud. Het leed is onoverzienbaar en groeit zelfs, maar zoals gevreesd toen ik de laatste keer dat ik hier was, op 24 maart, en een drietal scenario’s schetste, ging de oorlog in Oekraïne het hele voorjaar door. Vandaag en op afzienbare termijn is er geen einde in zicht. Datzelfde geldt voor de oorlog in Iran. Daarmee zijn we in twee uitputtingsoorlogen terecht gekomen. Daar komt nog bij dat de genocide in Gaza ook een uitputtende niet te stoppen vernietigingsoorlog is gebleken. Tot nu. Daar staan we hier nu niet bij stil, hoe veel invloed het heeft op de Nederlandse politiek en de Nederlandse maatschappij.
Zoals altijd ligt in deze update de nadruk op de oorlog in Oekraïne.
Maar eerst sta even stil bij de uitputtingsoorlog met Iran en de binnenlandse strijd in de VS. Dat waren op 24 maart ook twee onderwerpen die ik toen relevant achtte en die aan belang hebben gewonnen.
De oorlog tegen Iran
De schone schijn van president Trump als zg. oorlogstegenstander moet er inmiddels voor de meeste Amerikaanse kiezers wel van af zijn. Hij is niet tegen eindeloze oorlogen. Inmiddels is de Amerikaanse oorlog tegen Iran viereneenhalve maand bezig en put het de Amerikaanse schatkist uit. De oorlog heeft al 37 miljard dollar gekost aan Amerikaanse kant en op korte termijn zijn aanvullende fondsen voor 67 miljard aangevraagd. Op 14 juli is de oorlog weer herstart met een blokkade van de Straat van Hormoez en een bombardementscampagne die tot vandaag gaande is. Hoe lang kan dat zo doorgaan? Op dit moment is niet duidelijk wat het internationale bedrijfsleven hiermee gaat doen.
De parlementsverkiezingen van november
Trump heeft zijn algemene propaganda tegen oorlogen opgegeven. Dat was in zijn vorige verkiezingspropaganda een sterke troef om de Amerikaanse bevolking, die genoeg heeft om haar kinderen in verre oorlogen te laten sterven, over te halen tot een stem voor Trump. Bij de volgende parlementsverkiezingen in november a.s. kan hij dit argument niet inzetten. Inmiddels heeft zich een klassieke sociaaldemocratische stroming gemeld ín de Democratische Partij, die nu tussenverkiezing na tussenverkiezing wint. Dat succes moet in november natuurlijk nog worden waargemaakt, maar Trump waarschuwt nu voor ‘het communisme’. Een verkiezingsnederlaag voor de Republikeinse partij betekent dat de regering Trump in een minderheidspositie kan komen te zitten tot de presidentsverkiezingen van november 2028.
De peilingen geven in ieder geval een nederlaag voor Trump en zijn partij aan. Dat leidt tot manipulatie van de kieswet, gezeur over buitenlandse inmenging ten nadele van Trump en een rechtstreekse aanval van de Amerikaanse regering op alles wat progressief is. Zelfs de democratisch verkozen burgemeester van New York, de democratisch socialist Mamdani wordt daarbij, samen met 42 andere organisaties of personen uit de vredesbeweging tot ‘Far Left Terrorism’ bestempeld. Wat dat precies is en wat het resultaat hiervan wordt, is niet duidelijk. Ernstige ondemocratische verrassingen zijn niet uitgesloten in de komende tijd. Een verdieping van de internationale crisis is dat evenmin.
Onderhandelingen waren er beetje bij ingeschoten
Met deze belangrijke onderwerpen kom ik op volgende punten die alles met de oorlog in Oekraïne te maken hebben. De afgelopen dagen heeft de Amerikaanse regering weer contact opgenomen met de Russische. Er was rechtstreeks contact tussen de ministers van Buitenlandse zaken van beide landen. Rubio, de Amerikaanse minister, meldde dat de gesprekken er een klein beetje bij waren ingeschoten de laatste zes maanden, maar de VS wilden werken aan het beëindigen van de oorlog. Lavrov, de Russische minister, stelde dat Rusland ook wilde onderhandelen maar dat het Westen eerst moet stoppen met wapenzendingen aan Oekraïne.
Zelensky sprak met de Amerikaanse onderhandelaars Witkoff en Kushner.
Dit contact stelt inhoudelijk weinig voor en daarmee is het goede nieuws ook wel verteld, want de oorlog gaat op volle kracht door. Daarbij heeft Oekraïne een hogere fase in de drone- en rakettechnologie ontwikkeld en wordt Russische infrastructuur in het achterland gebombardeerd. Dat brengt me op een aantal afzonderlijke punten.
Bombardementen in het Russische achterland
De afgelopen drie weken waren succesvol voor Oekraïne in het raken van de Russische infrastructuur tot diep in het Russische achterland. Tegelijkertijd bombardeerde ook Rusland Oekraïne onverminderd hard. Russische media melden dat het daarbij om de Oekraïense wapenindustrie ging, maar het is duidelijk dat ook civiele infrastructuur, woningen en elektriciteitscentrales doelwit zijn.
De grote verandering die ook al in de afgelopen jaren is voorgespiegeld is de ontwikkeling van een hoogst innovatieve Oekraïense defensie-industrie. Daarbij gaat het vooral om de ontwikkeling van drones; de ontwikkeling van eigen Oekraïense raketindustrie, met dank aan westerse technologie die is aangepast aan eigen wensen en de inzet van kunstmatige intelligentie een succesvolle werkwijze ontwikkeld om Rusland in het achterland te raken bij olie- en munitievoorraden en de civiele energieproductie. Dat leidde tot harde klappen voor Rusland, wat ze in jaren niet gewend waren. Het heeft er echter geen schijn van dat Rusland een dergelijke druk niet zou kunnen uithouden.
Inmiddels is zeker sinds de NAVO-top van 7 en 8 juli het westerse publiek getrakteerd op een propagandistisch stortbad, waarbij de situatie voorgesteld wordt dat de bordjes zijn verhangen, het tij is gekeerd. Dat is niet het geval. Het was oud-opperbevelhebber Zaluszhny van Oekraïne die stelde dat de oorlog niet in de lucht zal worden gewonnen.
Wat wel geconstateerd kan worden dat de oorlog verder escaleert en verdiept.
De drone-aanvallen op de Krim leiden er toe dat er geen uitvoer van Russische landbouwproducten en grondstoffen meer mogelijk is. Na de Straat van Hormoez weer een belangrijke ader van de wereldeconomie opgeschort. Dat is een mondiale escalatie.
Het politieke antwoord van Rusland
Voor de goede orde. Het politieke doel van deze bombardementen op de economische en militaire infrastructuur van Rusland is, om de Russische regering naar de onderhandelingstafel te schieten. Dat is nu de definitie van de overwinning. Op 26 juni stelde president Zelensky dat hij daar een bommencampagne van 40 dagen voor uittrok. De onderhandelingen lagen al maanden stil en het laatste grote struikelblok ging over de vrijwillige opgave van de provincie Donetsk door Oekraïne.
Het Kremlin, in weerwil van de gesprekken tussen Rubio en Lavrov, laat deze week doorschemeren in de pers dat het niet wil onderhandelen vóórdat Rusland de hele provincie Donetsk heeft veroverd of cadeau heeft gekregen. Als dat laatste niet gebeurt, dan gaat Rusland door totdat het de héle Donbas heeft veroverd. Daarbij wordt aangetekend dat de kleine gebiedsveroveringen bij Noord-Oekraïense steden Sumy en Kharkiv niet langer als ruilobject gelden in toekomstige onderhandelingen, maar als bufferzones worden beschouwd die niet zullen worden teruggegeven. Dat stelden anonieme bronnen tegenover Bloomberg. Ook dat is een vorm van onderhandelen. Via de pers.
De NAVO top en de oorlog in Oekraïne
Tijdens de NAVO-top in Ankara op 7 en 8 juli slaagden de NAVO-landen en Oekraïne er in om iedere Westerse poging om de oorlog te beëindigen van het programma te krijgen. De NAVO moet zich vernieuwen wat met een vage term NAVO 3.0 wordt genoemd, waarbij de kern is dat de Europese NAVO-landen de oorlog in Oekraïne benutten voor een enorm militariseringsprogramma om de NAVO zeker nog een aantal jaren bij elkaar te houden. De oorlog in Oekraïne wordt in de publieke opinie en het politieke debat voortdurend voorgesteld als een ‘te winnen oorlog’, maar onder voorwaarde dat er massief bewapend wordt.
Punt 4 van de korte NAVO-slotverklaring aan het einde van conferentie stelt dat Oekraïne bijdraagt aan de trans-Atlantische veiligheid en daarom volledig gesteund moet worden in het verdedigen van zijn vrijheid, soevereiniteit en territoriale integriteit. Daarbij worden alleen al voor 2026 een bedrag van 70 miljard dollar ter beschikking gesteld. Daarmee wordt Oekraïne de facto in de Westerse politiek-militaire structuur van alledag worden opgenomen. Daarvoor is nu ook een formele Coalitie van Bereidwillig landen opgericht die de coördinatie en van de steun organiseren.
President Trump liet zijn actieve pogingen tot diplomatie over de oorlog in Oekraïne varen en gaf toestemming tot licentieproductie van Patriots in Oekraïne. In samenwerking met Oekraïne is dat een winstgevende zaak voor de VS. Maar het gaat jaren duren voordat dit resultaat op zal leveren, nl afweerraketten. De politieke koers is ook met dit punt duidelijk. Oekraïne wordt een buitenlid van de NAVO met de bedoeling ‘de territoriale integriteit’ te herwinnen. Dat is een oorlog zonder einddatum of eindstrategie, behalve een vage overwinning. Het herwinnen van het gehele grondgebied van Oekraïne is in de afgelopen vierenhalf jaar niet mogelijk gebleken. Deze doelstelling is dan ook kwestie van wensdenken en staat ver af van de militaire machtsverhoudingen aan de grond.
Politieke crisis in Oekraïne
Er is vorige week een diepe politieke crisis in de leidende politieke en militaire kringen in Oekraïne aan het licht gekomen. Minister van Defensie Fedorov, die sinds januari minister was, kwam in conflict met het militair opperbevel. Fedorov had met gezwinde spoed een nieuwe architectuur, zoals dat heet in de ICT wereld, ontplooid, die steunde op verregaande digitalisering, prestatieregistratie en bijbehorende verantwoordingscultuur en met begrippen marktbegrippen als cliënt en product. Fedorov was ook verantwoordelijk voor de introductie van kunstmatige intelligentie (AI) in de oorlogvoering en vooral het binnenloodsen van het Amerikaanse AI-bedrijf Palantir. Tegelijkertijd liet hij de mobilisatie controlediensten keihard optreden tegen mannen die de opkomst in militaire dienst uitstellen. Daarboven op had hij kritiek op gruwelijke omstandigheden in enkele elite-eenheden als Skelya waar onwillige militairen werden mishandeld en zelfs vermoord. Bovendien vertrouwde hij op de politieke resultaten van luchtcampagnes tegen Russische bevoorradingspunten en de civiele infrastructuur.
Een deel van het Oekraïense publiek mobiliseerde steun voor Fedorov door middel van demonstraties in tal van steden. Dat deed Zelensky besluiten ook de opperbevelhebber te vervangen.
Fedorov ging niet alleen met de grove borstel door de militaire bureaucratie, hij was ook keihard in de mobilisatie van nieuwe rekruten. Dat is afgezien van de steun voor Fedorov een groot probleem voor een groeiende groep in de bevolking van Oekraïne. Die demonstreerden niet voor hem. Maar zij zijn nog wat ongeorganiseerd. Hoewel twee weken geleden ontstond een grote rel in de stad Lviv waar busjes van de mobilisatiedienst van Defensie in brand werden gestoken. De potentiële rekruten hebben geen zin om gemobiliseerd te worden en het verzet dáártegen is groot en groeit.
In de Oekraïense regering wordt ervan uitgegaan dat Rusland eind september een grote mobilisatie afkondigt en een grondaanslag inzet. De crisis in de Oekraïense maatschappij is aan alle kanten zichtbaar.
Het draait, zoals Fedorov zei tijdens een onthullende persconferentie, om de taxatie of Rusland tot concessies (of zelfs een nederlaag) is te dwingen door luchtaanvallen op strategische voorraden. Dat vind ik nog steeds een te optimistische visie. Maar de zware politieke crisis in Oekraïne verraadt diepe kloven in het land dat op een kruispunt staat.
Opperbevelhebber Syrskye is inmiddels vervangen door generaal Drapatyi. Zelensky hoopt het protest hiermee in te dammen.
Uitputting en militarisering
De ontwikkelingen van de laatste maanden stemmen somber. De oorlogen in Oekraïne en Iran leiden tot uitputting van de betroffen en getroffen landen en militariseren heel veel andere landen. Dat geldt zeker ook voor Nederland dat wapenfabrieken opent voor de Oekraïense oorlogvoering; miljarden extra aan defensiebegroting besteed en de ruimtelijke ordening aan Defensie weggeeft. Dan hebben we het nog niet eens over de militarisering van het onderwijs en onderschikking van de maatschappij aan de militaire cultuur.
Eerst moeten de uitputtingsoorlogen stoppen. De Nederlandse regering moet daartoe het initiatief nemen. De Nederlandse bevolking moet de regering daartoe aansporen.
Als dat niet gebeurt escaleert de oorlog en militariseert Europa en vele andere delen van de wereld. Het is een bittere noodzaak om onze acties op te schalen.
