De regering heeft in juni de Wet op de Defensiegereedheid (WoDG) naar de Tweede Kamer gestuurd. Een misleidende naam voor een wet die overlast, gevaar en schade voor dier en natuur veroorzaakt, inspraak beperkt, privacy aantast en de rechten van defensiepersoneel verzwakt. Deze wet moet van tafel!
Waar gaat het over?
De regering wil met deze wet Defensie meer ruimte geven voor oefeningen en andere oorlogsvoorbereidingen. Het belangrijkste onderdeel van de WoDG is dat Defensie vrijstelling kan krijgen van bestaande wetten en regels, zonder inspraakmogelijkheden voor burgers. Defensie krijgt zo een machtige voorkeurspositie binnen de samenleving. Dit is een enge ontwikkeling. We willen niet dat de democratische rechtsstaat alvast deels wordt afgeschaft, zogenaamd om haar beter te kunnen verdedigen. Deze wet vormt weer een stap in de militarisering van de maatschappij.
Is de wet nodig?
Nee. De regering stelt dat de WoDG nodig is vanwege de dreiging van Rusland. De militaire macht van Rusland is echter veel kleiner dan die van de NAVO of EU. Rusland is er na ruim vier jaar nog niet in geslaagd Oekraïne te verslaan. Een Russische aanval op een NAVO- of EU-land is niet aan de orde. Bestaande spanningen kunnen beter via diplomatie opgelost worden.
De wet is bovendien niet nodig omdat in bestaande wetten en regels ook al voorrang gegeven kan worden aan projecten van Defensie. Daarbij is wel een normaal proces van inspraak mogelijk.
Kom ook in verzet!
Als de ondemocratische WoDG is er eenmaal is en de krijgsmacht zijn gang kan gaan wordt het lastig om dit nog terug te draaien. Kom daarom nu in verzet! Bespreek de wet met je vertegenwoordigers in gemeenteraad en Provinciale Staten. Roep vakbonden op dit niet te pikken. Voer gerichte lokale acties. Laat van je horen!
Waarom geen Wet op de Defensiegereedheid (kort)
1. Regels voor natuur en veiligheid worden opzijgezet
Defensie hoeft zich straks niet altijd meer te houden aan regels die voor anderen wel gelden. Dat geldt bijvoorbeeld voor het uitbreiden van oefenterreinen, laagvliegen en schietoefeningen. Dit leidt tot meer overlast, vervuiling en gevaar. Zie bijvoorbeeld de grote bosbranden die veroorzaakt zijn door militaire oefeningen. Ook kan uitbreiding van militaire terreinen woningbouw in de weg staan.
2. Minder inspraak en minder rechtsbescherming
Nu moet Defensie inspraakprocedures volgen als het oefenterreinen wil uitbreiden of vergunningen aanvraagt. Zo worden de belangen van omwonenden, natuur en milieu beschermd. Met de WoDG kan de minister besluiten nemen zonder deze procedures. Daardoor krijgen andere belangen minder bescherming. Defensie gaat dan boven woningen, windmolens, boerderijen en natuur.
3. Privacy komt onder druk te staan
Volgens de WoDG hoeft Defensie zich niet aan privacyregels te houden. Ben je in de buurt van een militair terrein, bijvoorbeeld om te wandelen of te demonstreren, dan kan een drone je filmen en gegevens opslaan. Ook wordt het makkelijker voor Defensie en de inlichtingendiensten om gegevens met elkaar te delen.
4. Werving van nieuwe militairen
De wet maakt het mogelijk dat alle jongeren tussen de 18 en 27 jaar een vragenlijst krijgen over hun interesse in een baan bij Defensie. De regering wil het invullen van deze vragenlijst verplicht maken. Dit is een stap richting een mogelijke herinvoering van een (gedeeltelijke) dienstplicht.
5. Werknemers van Defensie worden benadeeld
Met de WoDG kan Defensie afwijken van afspraken in de cao, bijvoorbeeld over overuren en vakantiedagen. Daardoor krijgen werknemers minder bescherming. Militaire vakbonden hebben daarom scherpe kritiek op de wet.
Waarom geen Wet op de Defensiegereedheid (lang)
Analyse van de nieuwe Wet op de Defensiegereedheid (WODG)
Het zou allemaal nodig zijn, vanwege een ‘grootschalig conflict’ dat ‘in Europa zich op korte termijn kan aandienen’, zo staat het in de toelichting bij de wet. De regering wijst daarbij vooral naar Rusland. Mark Akkerman van Stop Wapenhandel analyseerde de wet en deelde zijn vernietigende conclusies tijdens de vredesactie op het Spui op 24 juni 2026.
Vorig jaar hield ik hier al eens een praatje over de Wet op de defensiegereedheid (WODG), die door de vorige extreemrechtse regering geïntroduceerd werd. Na een internetconsultatie en advies van de Raad van State ontving de Tweede Kamer gisteren het definitieve wetsvoorstel. Dat zal waarschijnlijk na het zomerreces behandeld worden. De wet is gericht op het wegnemen van zogenaamde ‘obstakels’ voor de gereedstelling van de krijgsmacht, voor oefeningen en andere vormen van oorlogsvoorbereiding.
Wat zijn de grootste bezwaren tegen deze wet?
Regels ter bescherming van natuur en milieu worden opzijgeschoven
Defensie laat zich al weinig aan zulke regels gelegen liggen, maar met de nieuwe wet in de hand hoeft dat straks ook niet meer. Hele delen van andere wetten kunnen niet van toepassing verklaard worden, en normale procedures voor vergunningen hoeven niet gevolgd te worden. Zo wordt de bescherming van kwetsbare vogel- en andere diersoorten losgelaten, kunnen mensen geconfronteerd worden met toenemende geluidsoverlast, kan extra stikstofruimte worden ingenomen door Defensie en kunnen veiligheidsregels met betrekking tot vliegen en munitie genegeerd worden.
Wat dat laatste betreft: herinneren we ons nog de grote natuurbranden op militaire oefenterreinen eerder dit jaar? ‘Heel vervelend, maar we moeten blijven oefenen om klaar te zijn voor crises en om onze mensen op te leiden’, zei Commandant der Strijdkrachten Eichelsheim toen.
Inspraak en rechtsbescherming worden ingeperkt
Waar Defensie vrijgesteld gaat worden van vergunningprocedures vervallen ook inspraakmogelijkheden. Daarnaast wordt het onmogelijk gemaakt om in bezwaar te gaan tegen besluiten die op grond van de Wet op de defensiegereedheid worden genomen. Beroep bij een rechter staat nog wel open, maar dat is natuurlijk een veel hogere drempel.
Dat Defensie weinig op heeft met inspraak en democratie blijkt natuurlijk vaker. Zo kwamen er ruim 2200 bezwaren binnen tegen onderdelen van het programma Ruimte voor Defensie. Defensie veegde die nagenoeg allemaal zo van tafel.
Privacy komt onder vuur te liggen
Defensie wil ook wettelijke ruimte krijgen om te kunnen oefenen met het verzamelen en verwerken van persoonsgegevens. De mogelijkheden van de nieuwe wet gaan ver, tot gericht onderzoek naar personen ‘die een gevaar vormen voor de gereedstelling’ aan toe. Het wetsvoorstel noemt daarbij vooral vijandelijke militairen, maar zo’n bepaling is natuurlijk ook in te zetten tegen vredesactivisten of natuurbeschermers, tegen ons dus. En daar mag alles van verzameld worden, waaronder informatie over etnische afkomst, politieke en religieuze overtuigingen, lidmaatschap van een vakbond en seksuele voorkeuren. Informatie mag ook met andere landen gedeeld worden.
Er komt meer ruimte voor werving van nieuwe militairen
Dat de krijgsmacht veel nieuwe militairen wil, en dat die werving nog niet heel erg opschiet, is geen nieuws. Al eerder kondigde de regering daarom aan een enquête naar jongeren tussen de 18 en 27 te willen sturen om hun belangstelling naar een baan bij Defensie te peilen. De nieuwe wet gaat ook dit mogelijk maken.
Als het aan de regering ligt wordt het invullen van de enquête verplicht. Daarnaast gaat Defensie de keuringseisen verlagen. Als dat onvoldoende nieuw kanonnenvoer oplevert dreigt een herinvoering van de opkomstplicht, de actieve dienstplicht.
Arbeidsrechten staat op het spel
Het is de vraag hoeveel mensen nog bij Defensie willen werken als ze zouden weten wat de Wet op de defensiegereedheid voor gevolgen kan hebben voor hen. Defensie krijgt namelijk ook de bevoegdheid om de arbeidsrechten van het eigen personeel, en afspraken daarover met de vakcentrales, buiten werking te stellen.
Dit betekent dat militairen en burgerpersoneel gedwongen ergens geplaatst kunnen worden, en gedwongen kunnen worden tot overwerk en werk buiten reguliere tijden, dat toeslagen niet uitbetaald hoeven worden enzovoort. Het felste protest tegen het wetsvoorstel komt opmerkelijk genoeg dan ook vanuit militaire vakbonden, die woedend zijn en Defensie dictatoriaal gedrag verwijten.
En de bevoegdheden van Defensie worden fors uitgebreid
De Wet op de defensiegereedheid creëert de mogelijkheid voor Defensie om wetten buiten spel te zetten. Dat mag de minister grotendeels zelf beslissen. Als de wet wordt aangenomen gaan voor tientallen militaire locaties direct allerlei ontheffingen gelden, voor bijvoorbeeld laagvliegen, schietoefeningen en vervoer van gevaarlijke stoffen. De regering kan dezelfde soort ontheffingen ook elders toepassen.
Maar dat is niet alles
De wet kent een open einde, want hiernaast mag de regering zelf bepalen welke andere activiteiten zij nodig acht voor de ‘gereedheid’ van de krijgsmacht, en ook daar vrijstellingen voor verlenen.
Kortom: deze nieuwe wet geeft Defensie op diverse vlakken de mogelijkheid om mogelijke juridische hobbels opzij te schuiven. Dit kan grote gevolgen hebben, vooral op lokaal niveau. Het past naadloos in het dominante politieke discours van militarisering en oorlogsvoorbereiding, en van de idee van een oorlogseconomie, waarin militaire doelen prioriteit krijgen.
Waarom zulke vergaande maatregelen nodig zouden zijn wordt uit de toelichting van de regering bij de wet niet duidelijk. Sterker nog, de onderbouwing is in feite flinterdun en richt zich volledig op de vermeende noodzaak van weerbaarheid tegen een vermeende Russische dreiging. De feiten wijzen een andere kant op: de militaire capaciteiten van Rusland zijn veel beperkter dan die van NAVO- of EU-zijde. Rusland is er na ruim vier jaar nog niet in geslaagd Oekraïne te verslaan en kampt met een instortende economie. Een Russische aanval op een NAVO- of EU-land is niet aan de orde.
De feiten lijken er echter weinig toe te doen. Ruim 1500 grotendeels negatieve reacties in de internetconsultatie, waaronder van militaire vakbonden, natuurbeschermingsorganisaties, juristen en lokale en regionale overheden, leiden niet tot wezenlijke aanpassingen.
De Raad van State adviseerde grotendeels positief over het wetsvoorstel, waarbij hij expliciet uitsprak de noodzaak voor de wet in te zien. En de Tweede Kamer drong per motie, aangenomen met 120 stemmen voor, aan op zo snel mogelijke behandeling van het wetsvoorstel. De Kamer wil hiermee afwijken van normale procedures, om besluitvorming te versnellen. Dit is onderdeel van een gevaarlijke ontwikkeling, zowel op Nederlands als op Europees niveau, om democratische besluitvorming en toezicht opzij te schuiven als het gaat om militaire aangelegenheden.
Diepgaand proces van militarisering
De Wet op de defensiegereedheid laat zien hoe diepgaand het huidige proces van militarisering doorwerkt. Dit draagt bij aan escalatie en geweld op internationaal niveau, maar deze en andere maatregelen en plannen maken de gevolgen ook dichter bij huis voelbaar. Denk aan de bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid om aan de NAVO-norm voor militaire uitgaven te gaan voldoen, vooral om veel nieuwe wapens te kopen. Jongeren moeten straks verplicht een enquête over werken bij Defensie invullen, en als alle dubieuze wervingsactiviteiten onvoldoende werken wordt mogelijk een ‘selectieve opkomstplicht’ ingevoerd.
• Scholen en universiteiten worden gebruikt als wervingsplaatsen voor nieuwe militairen. Ziekenhuizen trekken steeds meer samen op met Defensie en oefenen op scenario’s met grote aantallen oorlogsgewonden.
• Op de spoorwegen kunnen militaire treinen binnenkort voorrang krijgen, waardoor personenvervoer urenlang stil kan komen te liggen.
• Kerken wordt gevraagd na te denken over een ondersteunende rol voor militaire inspanningen.
• Bedrijven maken afspraken met Defensie om werknemers meer ruimte te geven als reservist.
• Er is wetgeving in de maak om wapenbedrijven te prioriteit te kunnen geven bij het leveren van schaarse grondstoffen of componenten voor wapens.
Veel van deze maatregelen en plannen worden haast geruisloos ingevoerd. Er is niet of nauwelijks tegengeluid te horen. Laten we het voorstel voor de Wet op de defensiegereedheid niet op deze manier laten passeren. Verzet is hoognodig, weg met die wet!
Mark Akkerman werkt bij Stop Wapenhandel, een onafhankelijke onderzoeks- en actiegroep in Amsterdam
Wat zegt de Raad van State over deze wet?
Wat vinden de soldatenvakbonden hiervan?
Wat zeggen we tegen de Tweede Kamer?
Artikelen en analyses
WODG Nieuwsbrief Verzet is hoognodig, weg met de nieuwe Wet op de Defensiegereedheid!
Agenda
2 sept, 2026
start: 20:00
Spreekbeurt Stan Baggen Haags Vredescafe Den Haag
2 sept, 2026
Actie Provinciale Staten Gelderland Regio kring Zutphen/Ijssel/Deventer
5 sept, 2026
Spreekbeurt voor PvdD Groningen
9 sept, 2026
Bijdrage Wendela de Vries aan Ronde Tafel Tweede Kamer
17 sept, 2026
Spreekbeurt Stan Baggen voor Regio kring NVB Zutphen
21 sept, 2026
Spreekbeurt Stan Baggen voor Regio kring NVB Utrecht
22 sept, 2026
Spreekbeurt Mark Akkerman in bibliotheek Wageningen
27 sept, 2026
Nationale Vredesmars Dam Amsterdam
30 sept, 2026
Spreekbeurt Mark Akkerman in Gilze Rijen
Nieuwe defensiewet zet rechten en wettelijke bescherming op de tocht
Volg ons
Een Eerlijke Toekomst
Oorlog is geen oplossing
Geen verdere militarisering
Bouw aan vrede