Waar blijft de open blik?
Tunnelvisie en technocratie ondermijnen onze weerbaarheid
In de maatschappelijke reacties op verschillende recente crises duiken vergelijkbare patronen op. Dan gaat het bijvoorbeeld om de coronapandemie, de Russische inval in Oekraïne en opvang van asielzoekers.
Om te beginnen herkauwen diverse media steeds het dreigende ‘gevaar’; angst stijgt.
Met de angst groeit ook de roep om buitengewone maatregelen. Daarbij zijn technocratische maatregelen in trek. Of het nou gaat om mondkapjes, avondklok en coronavaccinatie, dronemuren en kernraketten tegen de Russen of hekken en kampen tegen asielzoekers. Deze maatregelen lijken de problemen voor ons op te lossen zonder dat we zelf aan de bak moeten; we hoeven onze manier van leven en ons wereldbeeld niet echt te bevragen. De bijwerking van deze maatregelen is echter dat ze ons isoleren van de medemens, de andere groep, het andere volk. Voorstanders betogen dat ze tijdelijk nodig zijn; in feite markeren ze het einde van een open samenleving gekenmerkt door menselijkheid en tolerantie.
Wie dan oppert dat deze maatregelen juist de samenleving ondermijnen die we willen beschermen, en pleit voor andere oplossingen, wordt weggezet als wappie, wereldvreemd, Poetinfluisteraar, Kremlinpropagandist of landverrader. Hier toont zich een blikvernauwing waarbij andersdenkenden als gevaar worden gezien en daarmee worden ontmenselijkt, zoals ook de technocratische maatregelen op zichzelf ontmenselijkend werken.
In dit proces worden aannames te snel tot algemene waarheid getransformeerd. Zo werd coronavaccinatie als toegangsbewijs voor de publieke ruimte gehanteerd omdat het overdracht van het virus zou tegengaan; niets bleek minder waar, moest ook Pfizer toegeven. Zo zou criminaliteit vooral op het conto van asielzoekers komen; onderzoek ontkrachtte dat. De ‘tsunami’ aan asielzoekers bleek een beperkte stroom vluchtelingen die moeilijk opgevangen kon worden doordat in voorgaande jaren dramatisch gesnoeid was in opvangcapaciteit. De ‘Russische’ drones die eind 2025 West-Europa onveilig maakten bleken deels afkomstig van hobbyisten en in geen enkel geval bewezen Russisch. En na het neerhalen van MH-17 zouden de spullen van omgekomen inzittenden geroofd zijn; naderhand bleek dat de lokale bevolking deze spullen zorgvuldig verzameld had om over te dragen.
Dit stuk wil de werkhypothese naar voren brengen dat eenzijdige technocratische maatregelen op langere termijn de weerbaarheid van onze samenleving ondermijnen, omdat ze gepaard gaan met isolatie, eenzijdigheid, blikvernauwing en uitsluiting. Zo vergroot blootstelling aan diverse meningen, wereldbeelden en culturen de mentale weerbaarheid, terwijl het weghouden van wie anders is achter hekken en procedures juist leidt tot mentale verarming en gevaarlijke stereotypering. Inzake fysieke weerbaarheid maakt isolatie extreem kwetsbaar, terwijl blootstelling aan bacteriën en virussen kan leiden tot het versterken van de natuurlijke weerstand. En een samenleving die zichzelf verschanst achter tanks en dronemuren kan alleen maar wachten tot het schieten begint, terwijl de moed om echt in gesprek te gaan met ‘de vijand’ de enige weg is naar een gezonde, weerbare wereld. En hiermee wordt overigens niet ontkend dat het handhaven van een grens of toedienen van een vaccin ook reddend kan werken.
Terwijl de coronaverhoren hun afrondende fase ingaan, gaat dit najaar de Wet op Defensiegereedheid naar de tweede kamer. Met deze wet kan defensie civiele, democratische processen overrulen, en prevaleert het benauwende geloof in de technocratisch-militaire oplossing nog meer. Tijd voor echte bezinning en echte vragen. Biljana Vankovska, politiek wetenschapper en professor uit Noord-Macedonië, formuleerde er onlangs drie.
Wie profiteren er?
Wie nemen de beslissingen?
Wie zijn de slachtoffers?
Laten we hierover juist in gesprek gaan met diegenen die het niet met ons eens zijn, gehoor gevend aan een oproep van de maker van de prijswinnende documentaire Home Game, Lidija Zelović. Zelf aan de bak dus, het zal onze weerbaarheid vergroten.
Bart Keer
Leraar v.o. en onderwijskundige, Zutphen
