Zó zijn wij als vredesactivist voor de dienstplicht

20 November 2026
Opinie
Deel dit artikel op:

Zó zijn wij als vredesactivist voor de dienstplicht

Nu de dienstplicht, of preciezer de opkomstplicht, weer op de politieke agenda staat, willen wij constructief meedenken. We zijn vredesactivist en dat betekent voor ons drie dingen. Eén, de dienstplicht zou hoofdzakelijk een -geweldloze- voorbereiding op vrede moeten zijn. Twee, we accepteren noch vijandsbeelden, noch oorlogsretoriek, noch de drang om alleen de fouten van de andere kant te zien. Goede diplomatie betekent het echte gesprek aangaan vanuit gelijkwaardigheid. Drie, defensie van de samenleving doe je primair door het ‘samen’ serieus te nemen, dus door solidariteit het leidende principe van wetgeving te maken.

Dienstplicht kan de samenleving ten goede komen: jonge mensen die zich een periode belangeloos inzetten voor de publieke zaak. Daarbij moet wel aan enkele voorwaarden wordt voldaan: er moet gekozen kunnen worden uit vervangende dienst, vredesbrigade en het leger. Bij een keuze voor het leger moet de minimale leeftijd boven de 27 jaar liggen. Elke dienstplichtige moet een baan en een woning hebben en de dienstperiode moet in losse maanden kunnen worden voldaan. Elke voorwaarde leggen we kort uit.

Minimumleeftijd

De ontwikkeling van het menselijk brein maakt dat jongeren tot ver in hun twintiger jaren de gevolgen van hun keuzes en daden nog niet volledig kunnen inschatten, terwijl werken voor defensie medeplichtig maakt aan grof geweld, de dood van medemensen en discutabele belangen. Bovendien kan het lichamelijke verminking en psychisch trauma veroorzaken. Een militaire invulling van de dienstplicht zou dus pas vanaf het 27e levensjaar als optie mogen voorliggen.

Een baan en een woning

Pas als iemand een baan en een woning heeft is het redelijk om te vragen de maatschappij een wederdienst te leveren. Vanaf dat moment zouden werkgevers dus mensen telkens een maand dienstplichtverlof moeten geven. Dat kost geld – en een deel kan door Defensie bekostigd worden. Dit krijg je financieel alleen rond door vermogens veel zwaarder te belasten. Volgens ons is dat óók ‘je land verdedigen’: de beschamende vermogensongelijkheid aanpakken.

Keuze uit drie

De dienstplichtige moet kunnen kiezen uit drie vormen van dienst. De eerste optie is die van de oude ‘vervangende dienst’: jezelf op een maatschappelijke positie dienstbaar maken. In een samenleving waarin steeds meer ouderen steeds langer thuis wonen zou bijvoorbeeld een provinciale hulpdienst een prima aanvulling kunnen zijn op thuiszorg. Maar hier laten we graag de experts over doordenken.

De tweede en nieuwe optie is de Vredesbrigade. Hier leer je alles over vreedzaam oplossen van conflicten, over diplomatie en dialoog. De dienst bestaat er vervolgens uit om dit in praktijk te brengen, door als politicus, ambtenaar, journalist, werkgever en werknemer rechtvaardigheid te bevorderen, gewelddadige structuren te herkennen en er alternatieven voor te ontwikkelen. Het besef dat geweld nooit een oplossing is, moet in de cellen van ons lichaam en in alle haarvaten van de samenleving doordringen. Dat is de taak van de Vredesbrigade. Dit onderzoek, onderwijs en vormingswerk van de Vredesbrigade is zó nieuw dat het in de opbouwfase meer geld verdient dan naar de aankoop van wapentuig gaat.

De derde optie is de militaire: het leger. Wij verwachten dat deze tak steeds minder nodig zal zijn, hoogstens als VN-vredesmissie. Onze hypothese is dat als we een decennium lang serieus werk maken van de Vredesbrigade, deze militaire optie beschouw wordt als ongeïnformeerd, inefficiënt en schadelijk voor daders en slachtoffers. Vreedzaam verzet is effectiever, blijkt uit onderzoek van Erica Chenoweth. – Daar zijn we nog niet. We zitten nog collectief gevangen in een geweldsgeloof. Het is hard werken om uit die droom te ontwaken.

Poetin

“En Poetin dan? Die lacht in zijn vuistje als hij dit leest!” De wens om een Poetin, Netanyahu of Trump niet zijn zin te geven herkennen we. Maar dat is toch geen serieus beleidsdoel? Een beleidsdoel zegt welke toestand we willen bereiken. Zoals: eerst de oorlogshandelingen stoppen, om vervolgens te bouwen aan een mondiale veiligheidsstructuur, gebaseerd op internationaal recht. Niet de NAVO, maar de VN en OVSE kunnen daarin een constructieve rol spelen.

Vinden we het terecht dat de NAVO en Rusland een oorlog uitvechten tot de laatste Oekraïner? Of dat er 30.000 Russische mannen maandelijks sterven aan het front? Elke oorlog wordt beëindigd aan de onderhandelingstafel. Waarom willen ons kabinet niet met Poetin onderhandelen maar wel met Trump terwijl die het ICC hard aanvalt, Israëls genocide steunt en Iran illegaal aanvalt? De Vredesbrigade zoals die ons voor ogen staat, levert voor diplomatieke actie in deze conflicten de mensen en de ideeën. Een volk van Vredesbrigadiers zwicht niet voor tirannen. Het laat zich evenmin misleiden door oorlogsretoriek die niet de gewone mensen maar alleen de gevestigde belangen dient.

Maurits in ’t Veld is leraar geschiedenis, Bart Keer is leraar kunstvakken. Beide zijn actief in de Nieuwe Vredesbeweging

Meer Nieuws

Durven Kiezen voor Vrede

Durven Kiezen voor Vrede

Durven Kiezen voor Vrede - RON ZOETMULDER VREDE IS GEEN AFWEZIGHEID VAN OORLOG, MAAR EEN DEUGD DIE VOORTKOMT UIT DURF – Baruch Spinoza Investeren in wapens betekent eigenlijk investeren in oorlog, en de enige winnaar van oorlog is de wapenindustrie. Wapenbeurzen en...

De logica van oorlog en de logica van vrede

De logica van oorlog en de logica van vrede

De logica van oorlog en de logica van vrede Dolph Kessler / 10 maart 2026 /  Welk denkraam is nodig voor geopolitiek en vredespolitiek? In het debat over oorlog en vrede wordt vaak gesproken in bekende tegenstellingen: militarisme tegenover pacifisme, bewapening...