Wat is er mis met de dienstplicht?

 

Steeds vaker hoor je geluiden om de dienstplicht weer te activeren. Je kan je er maar beter in verdiepen voor het te laat is! Dienstplicht betekent dat je gedwongen wordt om te leren hoe je andere mensen kan doden. Het leger is een geweldsorganisatie waar je onder de Krijgstucht staat, bevelen op moet volgen en niks te zeggen hebt. Stel je vragen over de dienstplicht niet uit.

Dreigende dienstplicht:

In Nederland bestaat de dienstplicht nog steeds, maar is de opkomstplicht voor militaire dienst opgeschort. Je wordt dus (nog) niet opgeroepen of gekeurd. Wel krijgt elke 17 jarige een brief dat hij of zij is ingeschreven in het dienstplichtregister. Zodat ze je kunnen vinden als ze je nodig hebben.

Waarschijnlijk volgend jaar (2027) krijgt iedereen tussen 18 en 27 ook een enquête van defensie toegestuurd om je belangstelling voor vrijwillige deelname aan het leger te peilen. Mogelijk wordt het terugsturen daarvan verplicht. In Duitsland is dat al zo. Wie de enquête niet terugstuurt kan een boete van 250 euro krijgen.

Vragen en antwoorden:

Welke vragen kan je jezelf stellen?

Wat is waar? Hoe kan ik feiten van oorlogspropaganda onderscheiden, als de overheid belang heeft bij mijn ‘oorlogsbereidheid’?

Klopt mijn beeld? Hoe weet ik of mijn plaatje van dienstplicht en oorlog klopt? Komt het uit films, games en reclames of van mensen die van dichtbij oorlog hebben meegemaakt?

Wie is de vijand voor jou? Als je meedoet aan een oorlog en een jongen van 19 moet doodschieten, wat maakt die jongen dan tot je vijand? Wat is er anders aan zijn situatie dan de jouwe?

Ligt de schuld altijd bij de ander? Bij ruzie is zelden één partij 100% schuldig/ fout/ dader of 100% onschuldig/ goed/ slachtoffer? Waarom zou dat bij oorlogen anders zijn?

Wat zijn argumenten tegen dienstplicht en leger?

Al vanaf het begin van de dienstplicht eind 19e eeuw zijn er in Nederland altijd dienstweigeraars geweest. Dat waren bijvoorbeeld pacifisten, mensen die tegen elke vorm van geweld zijn. Maar ook mensen met ethische of religieuze bezwaren. Of mensen met politieke bezwaren tegen het leger, bewapening en militarisme.

Oorlog, escalatie en dreigen levert bijna nooit een duurzame oplossing, denk aan de oorlogen in Afghanistan, Irak, Iran, Soedan, Congo, Oekraïne en Gaza. Je kan je afvragen of het ‘normaal’ is dat politici jonge mensen opofferen in oorlog omdat politici niet in staat of bereid zijn om conflicten op een andere manier op te lossen. Wapens kosten ook nog eens heel erg veel geld en de productie en gebruik ervan zijn desastreus voor het klimaat en een leefbare wereld.

Waarom willen mensen niet het leger in?

Er zijn veel diverse, persoonlijke redenen waarom mensen dienst willen weigeren of nu niet bij Defensie willen werken, zoals:

  • geen geweld willen plegen, andere mensen niet willen doden;
  • niet willen meewerken aan oorlog en militair geweld;
  • niet willen vechten voor een staat;
  • niet willen meewerken aan militair beleid ten koste van de rest van de wereld, het klimaat en de aarde;
  • geen orders en bevelen willen opvolgen;
  • religieuze of andere levensbeschouwelijke redenen;
  • niet dood of gewond willen raken of trauma’s willen oplopen.

De Nieuwe Vredesbeweging vindt dat gebruik van geweld geen duurzame oplossing is voor internationale problemen en dat het huidige beleid van oorlogsvoorbereiding, meer militaire uitgaven en het uitbreiden van het leger niet de juiste weg is. Als alternatief staat de Vredesbeweging voor dialoog en de-escalatie, voor het beschermen van mensenrechten, het bevorderen van internationale rechtvaardigheid en het handhaven van het internationaal recht.

Is een grotere krijgsmacht niet nodig voor onze veiligheid?

De regering doet net alsof het Nederlandse leger jarenlang verwaarloosd is en zaait angst over de dreiging van Rusland. Feitelijk gezien klopt hier niets van. De militaire uitgaven en kracht van de NAVO en de Europese Unie zijn al vele malen hoger dan de Russische uitgaven. NAVO-landen zijn verantwoordelijk voor 55% van de wereldwijde militaire budgetten. Het lukt Rusland, dat de wapenproductie nu tot het uiterste opgevoerd heeft, al ruim vier jaar niet om een deel van Oekraïne te veroveren. Rusland moet uiteraard zo snel mogelijk zijn troepen terugtrekken uit Oekraïne en stoppen met dreigende taal tegen andere buurlanden, maar er is geen sprake van een serieuze dreiging naar EU- en NAVO-landen.

De Nieuwe Vredesbeweging is van mening dat grotere legers en een wapenwedloop niet zullen bijdragen aan het voorkomen of beëindigen van oorlog. Meer wapens op de wereld maken de kans op oorlog eerder groter. Oorlogen moet je voorkomen en zo snel mogelijk beëindigen door je in te zetten voor vrede, dialoog, ontwapening en rechtvaardigheid.

Is Defensie een goede werkgever?

Defensie werft graag jongeren met beloftes over bijvoorbeeld het betalen van niet-militaire opleidingen of het behalen van je rijbewijs. Daarnaast word je wijs gemaakt dat je je inzet voor vrede en veiligheid. Veel militairen die daadwerkelijk op missie gaan en in gevechtssituaties belanden krijgen na afloop te maken met mentale klachten, zoals PTSS en trauma’s. 

De regering is bovendien van plan met nieuwe wetgeving Defensie de mogelijkheid te geven arbeidsrechten opzij te schuiven, ook in vredestijd. Defensie kan dan bijvoorbeeld militairen en burgerpersoneel gedwongen overplaatsen of verplichten ‘s nachts te werken, toeslagen niet meer uitbetalen en veiligheidsnormen negeren.

Waarom zou ik de enquête niet invullen?

Defensie gebruikt de enquête die ze gaan versturen om gericht jongeren te kunnen werven en om een bestand op te bouwen met informatie over interesses en talenten van jongeren. Dit hoort nadrukkelijk bij het huidige beleid om het leger uit te breiden, veel meer wapens te kopen en de samenleving voor te bereiden op oorlog. Dit is een koers die alleen maar leidt tot meer geweld en meer gevaren en die nooit vrede en rechtvaardigheid zal brengen. Door de enquête in te vullen doe je mee met dit beleid van escalatie en oorlogsvoorbereiding. Mocht het terugsturen van de enquête straks verplicht worden kom je voor een keuze: je kan dat ook niet doen. Mogelijk krijg je dan een boete. Als je dat met meerdere mensen doet sta je niet alleen.

Kan ik nu al dienstweigeren?

Nee, officieel niet. Toen de opkomstplicht nog bestond en je dus actief in dienst moest, kon je na te zijn goedgekeurd bij de militaire keuring een beroep doen op de Wet Gewetensbezwaren Militaire dienst. (Wet GMD). Ethische, religieuze en sterkt pacifistische bezwaren werden doorgaans snel erkend. Bij politieke bezwaren lag dat vaak moeilijker. Na het schrijven van een brief met je bezwaren werden die bezwaren getoetst door een commissie. Bij goedkeuring kon je een vervangende civiele dienstplicht vervullen. Werden je bezwaren niet erkend, dan moest je alsnog in militaire dienst. Een klassieke ‘valstrik’ was bijvoorbeeld de vraag: “U bent tegen geweld, maar nu wordt uw geliefde aangevallen door een onverlaat. Wat doet u in dat geval?”

Zolang de opkomstplicht niet van kracht is en er nog geen verplichte keuring is, kun je dus nog geen beroep doen op die Wet gewetensbezwaren. Toch is het zinvol om na ontvangst van de dienstplichtbrief of de enquête nu al een brief aan het Ministerie van Defensie te sturen dat je bezwaren hebt tegen deelname aan het leger.

Wil je bezwaar maken of gewoon reageren op je registratie, stuur je brief dan naar de minister van Defensie of mail die naar dienstplichtzaken@mindef.nl. Verwoord jouw gewetensbezwaren vooral op een wijze die bij jou past. Vermeld in je brief jouw militaire registratienummer. Dit nummer vind je in de brief die je van defensie hebt ontvangen. Hoe meer jongeren nu al reageren, hoe krachtiger het signaal naar de politiek dat jongeren heel serieus met hun positie in de wereld bezig zijn en andere oplossingen willen voor conflicten. Alle ‐ ook kleine ‐ stapjes samen helpen om tot een vreedzamere samenleving te komen. Zoals de beroemde Albert Einstein al zei: “Niets zal een oorlog stoppen totdat de mensen weigeren ten strijde te trekken.”

Recht op dienstweigeren:

In Nederland is dit geregeld in artikel 99 van de Grondwet en de Wet gewetensbezwaren militaire dienst (WGMD). Artikel 99 van de Grondwet bepaalt dat de wet vrijstelling van militaire dienst regelt wegens ernstige gewetensbezwaren.

Erkenning van bezwaren: Wie ernstige en onoverkomelijke gewetensbezwaren heeft tegen het dragen van wapens of het vervullen van militaire dienst, kan hiervoor een verzoek indienen bij het Ministerie van Defensie. Een commissie toetst of deze bezwaren worden erkend.

Vervangende dienst: Als de gewetensbezwaren worden erkend, word je vrijgesteld van de militaire dienst en het gebruik van wapens. In plaats daarvan ben je verplicht om een vervangende dienst te vervullen (maatschappelijke of publieke taken), tenzij je daar op basis van je leeftijd van bent vrijgesteld.

Informatievideo's:

Zie hier de Nederlandse partijen die niet willen uitsluiten dat jongeren een vrijheidsstraf krijgen als ze de enquete van defensie niet invullen:

Stemoverzicht per partij over de motie over vrijwillige dienstplicht

Advies:

Heb je vragen of wil je meer weten over de dienstplicht dan kun je in je eigen regio contact opnemen met een van onderstaande adressen:

Groningen: contact@groningersvoorvrede.nl

Friesland: Friesland@nieuwevredesbeweging.nl

Twente:  Twente@nieuwevredesbeweging.nl

Amersfoort: Amersfoort@nieuwevredesbeweging.nl

Nijmegen: Nijmegen@nieuwevredesbeweging.nl

Wageningen: Wageningen@nieuwevredesbeweging.nl

Utrecht: Utrecht@nieuwevredesbeweging.nl

Leiden: Leiden@nieuwevredesbeweging.nl

Den Haag: DenHaag@nieuwevredesbeweging.nl

Rotterdam: Rotterdam@nieuwevredesbeweging.nl

Eindhoven: info@vredesburo.nl

IJssel: IJssel@nieuwevredesbeweging.nl

 

Landelijke organisaties die zich bezighouden met dienstweigeren en advies:

Kerk en Vrede: secretariaat@kerkenvrede.nl

Vredesbeweging Pais: secretaris@vredesbeweging.nl

 

Internationaal:

European Bureau on Conscientious Objectors (Brussel): www.ebco-beoc.org

War Resisters International (Londen): www.wri-irg.org

Acties:

Verder lezen:

‘Vrede als daad’ – deels over de geschiedenis van dienstweigeren in Nederland – Willem de Haan, juli 2025, uitgeverij BOT

‘Stemmen van vrede’ – verhalen van gewetensbezwaardern uit Europa en daarbuiten – mei 2026. www.qcea.org (Quaker counsil for European Affaires)

‘Pacifisme in tijden van oorlog’ – toont hoe kritische analyse en hartstocht voor vrede begaanbare wegen wijzen naar een wereld waarin de oorlog niet meer als middel wordt onderwezen – samengesteld door theologe en onderzoekster Greetje Witte-Rang – Kerk en Vrede, 2024, uitgeverij Skandalon.

ONDERWIJS EN ONDERZOEK VOOR OORLOGSVOORBEREIDING.
WAAR IS HET VRAAGTEKEN?