De NVB waarschuwt voor de op stapel staande Wet op de defensiegereedheid, de Wodg, een vrijbrief waarmee defensie democratische besluitvorming en procedures met betrekking tot natuur, milieu en ruimtelijke ordening terzijde kan schuiven. Inge van den Heuvel van de Nieuwe Vredesbeweging regiokring IJssel deed dit door in te spreken tijdens de raadsvergadering over de Omgevingsvisie van de gemeente Deventer op 1 oktober. De raadsleden en zo’n zeventig belangstellenden op de publieke tribune werd voorgehouden dat zo’n inspraakronde en zorgvuldig democratisch proces rond deze omgevingsvisie met de Wodg terzijde kan worden geschoven. De NVB riep raadsleden op hun collega’s in Den Haag wakker te schudden. Als deze wet wordt aangenomen heeft Defensie geen omgevingsvergunningen meer nodig om uit te breiden en mogen ze alle informatie verzamelen die ze denken nodig te hebben.
Wie gaat onze leefomgeving, veiligheid en privacy beschermen als deze wet wordt aangenomen? Er werd met grote aandacht geluisterd, en na afloop liet een raadslid van de Partij voor de Dieren weten dat deze informatie over de Wodg voor diverse raadsleden en het publiek waarschijnlijk nieuw was. Wat het belang van onze actie maar onderstreepte! Lees hieronder de volledige inspreektekst!
Inspraak Omgevingsvisie Deventer – 1 oktober 2026
Goedenavond geachte voorzitter, geachte raadsleden, Ik waardeer de gelegenheid die wij krijgen om uw aandacht te vragen voor een zorgelijk Wetsvoorstel dat grote gevolgen kan hebben voor zowel de leefomgeving in de gemeente Deventer als ook uw functioneren als bestuurder. Mijn naam is Inge van den Heuvel en ik speek namens De Nieuwe Vredesbeweging regiokring IJssel.
Laat ik beginnen met te benoemen dat het opstellen van deze omgevingsvisie een mooi democratisch proces is geweest. Er is zo’n twee jaar aan gewerkt, in samenwerking met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Er werd gestart met een Koersplan. Op de daaropvolgende ontwerpvisie kwamen 102 zienswijzen binnen. Ook heeft de Commissie MER aanbevelingen gedaan voor een omgevingseffectrapport. U heeft afwegingen gemaakt en nu ligt er een definitieve visie waarop wij mogen inspreken. Ten slotte kom je met elkaar tot een gedragen beleid en concrete activiteiten. Dat is hoe wij de democratie ingericht hebben in Nederland.
Graag wijs ik u op een wetsvoorstel dat deze democratisch tot stand gekomen omgevingsvisie ondermijnt, en dat bovendien een grote bedreiging is voor de veiligheid en het welzijn van uw inwoners en flora en fauna. Het gaat om een wetsvoorstel waarop voor het einde van dit jaar wordt besloten, namelijk het Wetsvoorstel op de defensiegereedheid.
Deze wet moet ervoor zorgen dat defensie ruim baan krijgt om ‘gereed te worden’. Het voorstel neemt een aantal wettelijke zogenoemde belemmeringen weg voor activiteiten van de krijgsmacht in de fysieke leefomgeving. Onze regering spreekt over belemmeringen waar wij liever spreken over waarborgen. De wet geeft de krijgsmacht prioriteit boven andere belangen zoals ruimtelijke ordening, natuur, milieu en veiligheid. In de praktijk betekent dit dat defensie voor een groot aantal vooraf benoemde activiteiten geen omgevingsvergunning meer nodig zal hebben. Ze mogen naar goeddunken vliegbewegingen, schietoefeningen, munitieopslag en gevaarlijke stoffenopslag uitbreiden. Ze hoeven daarvoor geen formeel besluit te vragen. Dat ontneemt het bevoegd gezag de mogelijkheid om kaders te scheppen, veiligheidsvoorschriften vast te leggen en compenserende maatregelen te vragen. U staat buiten spel. Hoe moet u de veiligheid van uw burgers waarborgen en de overlast beperken? De wet zadelt uw gemeentelijke bestuur op met de praktische gevolgen van de expansie van Defensie: woningbouw en natuurbescherming komen in de knel, inwoners krijgen met meer overlast te maken en het risico op ongelukken, zoals bos- en heidebranden, neemt toe. Het ontneemt belanghebbenden ook om bezwaar te maken. Er ontbreekt immers een besluit.
Behalve de omgevingsvergunning wordt ook de Habitat- en vogelrichtlijn buiten spel gezet, is gebruik van gevaarlijke stoffen toegestaan en zijn emissiegegevens niet verplicht openbaar. De wet geeft de minister de mogelijkheid om, indien noodzakelijk, ook andere wetten buiten beschouwing te laten.
Het ontnemen van inspraak en medezeggenschap van lagere overheden, zoals de Wet op de defensiegereedheid doet, is ongepast in een democratische rechtsstaat. In haar advies zette de Raad van State vraagtekens bij de noodzakelijkheid van de wet: Defensie kan veel van de gewenste doelen ook op andere manieren bereiken, zonder democratische procedures opzij te schuiven.
Het feit dat Defensie zich überhaupt slecht aan vergunningsprocedures en -voorschriften houdt, zoals de Inspectie voor Leefomgeving en Transport vorig jaar constateerde, baart extra zorgen over de zorgvuldigheid waarmee Defensie zal omgaan met de ruimtelijke omgeving en omwonenden bij invoering van de Wet op de defensiegereedheid.
Ander punt van zorg is dat het wetsvoorstel regelt hoe (persoons)gegevens mogen worden verwerkt als dat nodig is voor de gereedstelling van de krijgsmacht. In het kort komt het erop neer dat persoonsgegevens mogen worden verwerkt voor zover dit noodzakelijk is voor het vergaren van kennis voor de cognitieve dimensie van militaire taken. Altijd dus. Als voorbeeld wordt genoemd: Informatie “over de politieke opvatting of etnische achtergrond van een burgemeester of om te bepalen of personen deel zijn van een bepaalde vijandelijke groep”. Let wel; deze wet gaat niet over ‘in oorlog zijn’ maar ‘op oorlog voorbereiden’. Ik vraag u: Wanneer is de politieke opvatting of de etniciteit van uw burgemeester relevant voor Defensie?
Wij roepen u op om contact op te nemen met uw collega’s in Den Haag en ze met klem te vragen zich te verdiepen in dit wetsvoorstel. Laat de behandeling van het voorstel geen hamerstuk worden en laat uw collega’s ook geen genoegen nemen met aanpassingen. Het wetsvoorstel getuigt van het opgeven van het geloof in de weg van de-escalatie en diplomatie om te werken aan duurzame vrede. Dit voorstel moet van tafel! Dank voor uw aandacht.
Voor meer informatie:
nieuwevredesbeweging.nl/wodg/
