Inspreektekst Jeroen Kuijpers (Nieuwe Vredesbeweging IJssel) over de Wet op de defensiegereedheid bij de Provinciale Staten van Gelderland, woensdag 2 september 2026
Goedemiddag. Dankuwel voor uw tijd. Ik spreek hier namens De lokale Nieuwe Vredesbeweging die kringen heeft in Arnhem, Nijmegen, Wageningen en Zutphen en Stop Wapenhandel. Gelderland huisvest een groot aantal locaties van de krijgsmacht, onder meer oefenterreinen, kazernes en een vliegbasis, vooral op de Veluwe. De uitvoering van het nationaal Programma Ruimte voor Defensie leidt tot uitbreidingen en intensiveringen van gebruik. Een groot deel van de provincie is bovendien aangeduid als laagvlieggebied voor helikopters. De impact hiervan is groot, :meer druk op natuur en wonen, meer gebruik van schaarse stikstofruimte, meer overlast voor omwonenden. Geen goeie deal vinden wij. Gelderland staat al onder druk vanwege het toerisme en de effecten op de natuur.
Dit voorjaar sloot de provincie een Bestuurlijk afsprakenkader met Defensie af over met name deze geplande uitbreidingen en intensiveringen. De Wet op de Defensiegereedheid, de WODG, die later dit jaar in de Tweede Kamer behandeld wordt, zet zulke afspraken echter direct weer op de schop. Deze wet geeft Defensie allerlei vrijstellingen en ontheffingen van regels op het gebied van ruimtelijke ordening, veiligheid en natuur- en milieubescherming. Daarbij worden inspraak- en bezwaarmogelijkheden grotendeels afgeschaft. Dit is een serieuze aantasting van democratische rechten van burgers, gemeenten en provincies.
Als de WoDG wordt aangenomen betekent dit onder andere: meer vliegen met drones en helikopters, ook laagvliegen en in het duister, meer schietoefeningen, meer opslag en mogelijk transport van munitie en gevaarlijke stoffen, en meer bouwwerkzaamheden op defensielocaties. Lees natuurgebieden. Defensie hoeft hiervoor geen vergunningsprocedures meer te doorlopen.
Intussen liet de Inspectie voor Leefomgeving en Transport begin vorig jaar al weten dat Defensie zich vaak niet of slecht houdt aan vergunningen en slordig is met procedures. De risico’s hiervan zijn evident, zie de recente grote bos- en heidebranden als gevolg van militaire oefeningen, onder andere in Gelderland. In het Toetsingsadvies over de MER wordt hiervoor terecht aandacht gevraagd, gezien de oplopende watertekorten en droogteperiodes. Ook de Brandweer Nederland heeft inmiddels laten weten zich zorgen te maken over de natuurbrand- en andere veiligheidsrisico’ s die de WoDG met zich meebrengt.
Opvallend veel provincies en gemeentes reageerden op de internetconsultatie over de WoDG. Ze voelen zich overvallen en maken zich zorgen over het gebrek aan overleg, over de wet en over activiteiten die Defensie door de wet kan ondernemen. Ook de provincie Gelderland was kritisch over het voorstel voor de WoDG.
De opgaven van defensie kunnen voor verdringing van onze andere (rijks)opgaven leiden die Gelderland heeft.
De Raad van State kritisch was in haar advies ook kritisch over de noodzaak voor de WoDG. Op veel punten zou Defensie met bestaande wetgeving ook vooruit kunnen, maar dan wel met gewone democratische besluitvormingsprocessen.
Als vredesbeweging zien we überhaupt geen aanleiding voor deze wet. Het is een extreem onderdeel van een rap militariseringsproces, dat zich niet op feiten baseert. Hoe verschrikkelijk de oorlog in de Oekraine ook is, er is geen reële dreiging van een aanval op de NAVO. Mits we niet verder escaleren en het oorlogsmonster voeden. Waarom meewerken aan een verloren oorlog tegen een kernmacht? Wat mist is inzet op het voorkomen van oorlog, op diplomatie, dialoog en internationale rechtvaardigheid. U bent lid van partijen die in de Tweede Kamer beslissingen nemen. Gebruikt u alstublieft uw contacten om uw collega’s in Den Haag op de nu al gewraakte wet, de WODG te stoppen.
Gelderland stelt zich enthousiast en faciliterend op richting Defensie en de wapenindustrie, maar ontwikkelt het ook een provinciaal vredesbeleid?
Een beleid wat ook een voortrekkersrol in Nederland neemt en de banden met Israël verbreekt. Een land wat zich schuldig maakt aan genocide. Dat betekent uitroeiing van een volk, het Palestijnse volk.
Spreek als Statenleden ook landelijke politici van uw partij aan op de Wet op de defensiegereedheid. Volgend jaar kiest u de nieuwe Eerste Kamer, ik hoop dat u dit dan ook in uw achterhoofd houdt.
Ik dank u voor uw aandacht.
