BAK – verslag van het overleg met belangstellenden op 23/6

Burgerinitiatief Amerikaanse Kernkoppen

BAK – verslag van het overleg met belangstellenden op 23/6

Binnen Vrouwen&Duurzame Vrede Haaglanden ontstond het idee om iets te doen tegen de Amerikaanse kernkoppen die sinds de jaren zestig bij Vliegbasis Volkel liggen. De aanleiding was het rockconcert “War Pigs”, waar we samen met Artsen voor Vrede pitchten over oorlog en kernwapens. Hun boodschap was helder: bij een kernbom is medische hulp onmogelijk; één stad kan in een fractie van een seconde worden weggevaagd, waarna escalatie dreigt.

We waren het erover eens dat het vooral belangrijk is dat Nederlandse burgers beseffen wat er op het spel staat. De een vindt het onaanvaardbaar dat Nederland zwijgend accepteert onderdeel te kunnen worden van massavernietiging én zichzelf tot doelwit maakt. De ander bedenkt een burgerinitiatief, bijvoorbeeld een burgerberaad. De derde benadrukt het democratische tekort dat groeit door geheime afspraken met de Verenigde Staten, waar burgers buiten gehouden worden om redenen van nationale veiligheid. Tenslotte, Den Haag zou, als stad van recht en vrede en zetel van het Permanent Hof van Arbitrage en het Hof van Justitie in het Vredespaleis, consequenter met internationaal recht om moeten gaan.

Voor het opzetten van een nieuwe actie zochten we contact met andere vredesorganisaties in de regio. Via gesprekken met mensen en organisaties kwamen we uit bij de Nieuwe Vredesbeweging, die samen met The Hague Peace Projects in den Haag cafés organiseert rond recht en vrede. Steen Bentall maakte een flyer. We besloten snel belangstellenden uit te nodigen om mee te denken. Er kwamen 21 mensen.
Nico Haasbroek leidde de bijeenkomst met twee inleidingen, groepsgesprekken, conclusies en een borrel.

Martijntje Smits legde ons voor hoe fnuikend het is voor een democratie om bij onderwerpen van leven en dood (in grote getalen) burgers buiten te sluiten van informatie en van het recht om invloed uit te oefenen. Het is een tekort dat de geloofwaardigheid van de Staat als legitieme vertegenwoordiger van haar burgers aantast. De Staat brengt onze gezondheid ernstig in gevaar, om over milieuvernietiging nog maar niet te spreken. Het gaat om twee zaken die geheim zijn en dus onbespreekbaar: de weigering van de regering om in te stemmen met het Verdrag inzake het verbod op kernwapens (TPNW). Dit is de eerste juridisch bindende internationale overeenkomst die de ontwikkeling, productie, opslag, het testen en het (dreigen met) gebruik van kernwapens volledig verbiedt. Het VN-verdrag werd in 2017 aangenomen door een meerderheid van landen (90 stemmen) en is inmiddels door tientallen landen geratificeerd. Maar niet door Nederland. De tweede zaak is de fysieke aanwezigheid van kernkoppen in ons land en het verdrag dat veronderstelt dat de Nederlandse regering geen zeggenschap heeft over het gebruik ervan (door straaljagers van ons), en ook niet over de plek waar ze zijn. De enige die beslissingsbevoegdheid hierover heeft is de president van de Verenigde Staten himself.

Annet Weijermars vertelde dat ze gesproken heeft met de Stichting Burgerberaad en legt uit wat er nodig is om zo’n burgerberaad op te zetten en te doen slagen. Samengevat: het kost veel geld, het duurt heel lang, en het is waarschijnlijk niet bijzonder effectief. Bovendien is het in afgelopen jaren al eens geprobeerd door PAX. Ze oppert dat er ook alternatieven zijn, zoals een batterij digitale beraden. Twee factoren maken de keuze moeilijk. De eerste factor is dat veel mensen bang zijn om over dit onderwerp te praten, waardoor veel mensen er ook niet van weten. Als je voor de vorm van een beraad kiest, is het de bedoeling dat je de mening van burgers respecteert en zo objectief mogelijk registreert. In een door vijandigheid gekleurde context, waar Europa nu in verkeert, zal er overweldigende beïnvloeding zijn die gebalanceerde meningsvorming verstoort. Ons doel is vooral dat het gesprek over kernwapens het kritisch bewustzijn van mensen opwekt met betrekking tot militarisering in al haar aspecten

Na deze inleidingen kregen de deelnemers drie meedenk-vragen voorgeschoteld, voor iedere groep één vraag.

Groep één: Denk mee over de volgende stap

De groep kwam met het voorstel voor een rechtszaak over de plicht van de Staat tgn de burgers tot openheid van informatie over de vraag of er kernwapens in ons land liggen, en of er een verdrag met de Verenigde Staten is over de rol van onze militairen daarin. Denk aan de rechtszaak van Marianne Minnesma over milieumaatregelen. De vraag is wie die rechtszaak in kan dienen en wie die kan bekostigen. De rechtszaak kan begeleid worden door een educatieve of verzetscampagne van vredesmensen. We moeten media er bij betrekken en journalisten vragen om onderzoek te doen.

Groep twee: denk mee over een haalbare scope

− Een beraad is een doel op zichzelf. Doel is om het gesprek aan te gaan met anderen, ook met mensen met een andere mening. Houd rekening met angst.
− Hoe werkt een burgerinitiatief. Het kan via loting. Loting kan vrij snel; Circle Analytics kan dit verzorgen. Hoe kom je aan 40.000 handtekeningen? Bijvoorbeeld via De Goede Zaak. Wat voor effect heeft een beraad? Je moet vooraf beslissen wat de vraag is die je stelt. En of het advies uiteindelijk bindend is of niet bindend. Je kunt het ook online organiseren: ieder vult vragen in op zijn eigen tijd. In de volgende ronde worden nieuwe vragen gesteld. Het gaat snel als je AI gebruikt. Is een kinderberaad, via middelbare scholen of studenten, een idee?
− Scope: we kunnen focussen op de reeds aanwezige kernkoppen uit Amerika in Volkel. Of we betrekken de mogelijke nieuwe plaatsing van Franse kernkoppen erbij. Voordeel van het eerste is dat je het gesprek concreet houdt, dichtbij. Een bredere discussie sluit aan bij de huidige aandacht voor militarisering in Nederland. De kernkoppen zijn er al, dus het gaat niet over plaatsing, waarschijnlijk zijn de oude kernkoppen al vervangen. Er wordt jaarlijks door Artsen voor Vrede een fietstocht gehouden tussen Volkel, Kleine-Brogel en Büchel om te pleiten voor verwijdering van de kernkoppen. Daar zijn al drie landen bij betrokken: Nederland, België en Duitsland.

Groep drie: Stel een vraag

− Waarom zouden we ons druk maken over kernkoppen die al 80 jaar niet gebruikt worden? Ze hebben ons toch beschermd?
− Als Trump de plek van kernkoppen als enige dit bepaalt, maakt hij Nederland dan tot schietschijf van gewapende aanvallen?
− Waarom ben je niet bezorgd over leven en dood voor zoveel mensen tegelijk?
− Waarom heb ik er al die jaren niets van gehoord?
− Is het niet beter om aandacht te schenken aan vredesverdragen dan aan wapens?
− Heb ik eigenlijk wel iets te willen als het om oorlog gaat?
− Waarom zouden we een mening hebben als Trump toch alles beslist?

Zoals gebruikelijk werd de avond afgesloten met een drankje en een hapje, en met intensieve nagesprekken. Er werd gepraat over alternatieve en ludieke manieren om aandacht te vragen. Onderzoeksjournalisten aan het werk zetten, een programma als Human over dit onderwerp proberen te organiseren. Daarmee discussie op gang helpen en daarmee de politiek onder druk zetten en tot actie aanzetten. De Nieuwe Vredesbeweging wil aan de slag met een Cognitive Rebellion campagne, naar het voorbeeld van Loesje.

Verslag: Joke Oranje, 7 juli 2026