Weg met die Wet op de defensiegereedheid

Terwijl de militaire uitgaven de pan uit rijzen, zoals de vorige spreker al zei, werkt militarisering ook op veel andere vlakken door. Universiteiten, ziekenhuizen, spoorwegen, kerken… allemaal worden ze gevraagd een rol te spelen bij oorlogsvoorbereiding. Defensie breidt ook fors uit. Met het in december vastgestelde plan ‘Ruimte voor Defensie’ krijgt de krijgsmacht er tientallen locaties voor oefenterreinen, kazernes en dergelijke bij en wordt een derde van Nederland oefengebied voor laagvliegen.

Daar blijft het niet bij. Binnenkort zal in de Tweede Kamer een nog verdergaand wetsvoorstel worden besproken, de Wet op de defensiegereedheid. In deze wet heeft Defensie een aantal zaken bij elkaar geveegd die het als hinderlijk ervaart, om daar in een keer vanaf te kunnen zijn door wetten en procedures opzij te schuiven. Let wel: dit gaat niet over daadwerkelijk inzet, daar bestaan al andere wetten voor, maar over oefenen, trainen en inzet voorbereiden.

Wat zijn de grootste bezwaren tegen deze wet:

1. Regels ter bescherming van natuur en milieu worden opzij geschoven

Defensie laat zich al weinig aan zulke regels gelegen liggen, maar met de nieuwe wet in de hand hoeft dat straks ook niet meer. Hele delen van andere wetten kunnen niet van toepassing verklaard worden, en normale procedures voor vergunningen hoeven niet gevolgd te worden. Zo wordt de bescherming van kwetsbare vogel- en andere diersoorten losgelaten, kunnen mensen geconfronteerd worden met toenemende geluidsoverlast, kan extra stikstofruimte worden ingenomen door Defensie en kunnen veiligheidsregels met betrekking tot vliegen en munitie genegeerd worden. Wat dat laatste betreft: herinneren we ons nog de grote natuurbrand bij Ede vorig jaar? Veroorzaakt door een oefengranaat. Toen bleek ook dat dit soort incidenten op kleinere schaal veel vaker voorkomen.

2. Inspraak en rechtsbescherming worden ingeperkt

Waar Defensie vrijgesteld gaat worden van vergunningprocedures vervallen ook inspraakmogelijkheden. Daarnaast wordt het onmogelijk gemaakt om in bezwaar te gaan tegen besluiten die op grond van de Wet op de defensiegereedheid worden genomen. Beroep bij een rechter staat nog wel open, maar dat is natuurlijk een veel hogere drempel. Dat Defensie weinig op heeft met inspraak en democratie blijkt natuurlijk vaker. Zo kwamen er ruim 2200 bezwaren binnen tegen onderdelen van het programma Ruimte voor Defensie. Defensie veegde die nagenoeg allemaal zo van tafel.

3. Privacy onder vuur

Defensie wil ook wettelijke ruimte krijgen om te kunnen oefenen met het verzamelen en verwerken van persoonsgegevens. De mogelijkheden van de nieuwe wet gaan ver, tot gericht onderzoek naar personen ‘die een gevaar vormen voor de gereedstelling’ aan toe. Het wetsvoorstel noemt daarbij vooral vijandelijke militairen, maar zo’n bepaling is natuurlijk ook in te zetten tegen vredesactivisten of natuurbeschermers, tegen ons dus. En daar mag alles van verzameld worden, waaronder informatie over etnische afkomst, politieke en religieuze overtuigingen, lidmaatschap van een vakbond en seksuele voorkeuren. Informatie mag ook met andere landen gedeeld worden.

4. Meer ruimte voor werving van nieuwe militairen

Dat de krijgsmacht veel nieuwe militairen wil, en dat die werving nog niet heel erg opschiet, is geen nieuws. Al eerder kondigde de regering daarom aan een enquête naar jongeren tussen de 18 en 27 te willen sturen om hun belangstelling naar een baan bij Defensie te peilen. De nieuwe wet gaat ook dit mogelijk maken. Als het aan de regering ligt wordt het invullen van de enquête verplicht. Daarnaast gaat Defensie de keuringseisen verlagen. Als dat onvoldoende nieuw kanonnenvoer oplevert dreigt een herinvoering van de opkomstplicht, de actieve dienstplicht.

5. Arbeidsrechten op het spel

Het is de vraag hoeveel mensen nog bij Defensie willen werken als ze zouden weten wat de Wet op de defensiegereedheid voor gevolgen kan hebben voor hen. Defensie krijgt namelijk ook de bevoegdheid om de arbeidsrechten van het eigen personeel, en afspraken daarover met de vakcentrales, buiten werking te stellen. Dit betekent dat militairen en burgerpersoneel gedwongen ergens geplaatst kunnen worden, en gedwongen kunnen worden tot overwerk en werk buiten reguliere tijden, dat toeslagen niet uitbetaald hoeven worden enzovoort. Het felste protest tegen het wetsvoorstel komt opmerkelijk genoeg dan ook vanuit militaire vakbonden, die woedend zijn en Defensie dictatoriaal gedrag verwijten.

6. Bevoegdheden van Defensie fors uitgebreid

De Wet op de defensiegereedheid creëert de mogelijkheid voor Defensie om wetten buiten spel te zetten. Dat mag de minister grotendeels zelf beslissen. Als de wet wordt aangenomen gaan voor tientallen militaire locaties direct allerlei ontheffingen gelden, voor bijvoorbeeld laagvliegen, schietoefeningen en vervoer van gevaarlijke stoffen. De regering kan dezelfde soort ontheffingen ook elders toepassen. Maar dat is niet alles. De wet kent een open einde, want hiernaast mag de regering zelf bepalen welke andere activiteiten zij nodig acht voor de ‘gereedheid’ van de krijgsmacht, en ook daar vrijstellingen voor verlenen.

Vorige maand heeft de Raad van State een advies over de wet gepubliceerd. Die is kritisch op een aantal punten, zoals dat open einde. De regering is nu aan zet. Past deze het wetsvoorstel nog aan, of gaat het zo naar de Tweede Kamer? Die wil zelf in ieder geval dat de wet zo snel mogelijk behandeld wordt, 120 Kamerleden stemden voor een motie hiertoe.

Maar een internetconsultatie leverde meer dan 1500, overwegend negatieve, reacties op. Veel organisaties, mensen en zelfs gemeente- en provinciebesturen uiten grote bezwaren. In de meeste gevallen zeggen zij niet tegen de uitbreiding van de krijgsmacht te zijn, maar ze vinden deze wet om diverse redenen te ver gaan. En terecht, maar ook zij zouden moeten beseffen dat dit voorstel een consequentie is van de drang tot militarisering en oorlogsvoorbereiding en dat dat sowieso een verkeerde koers is. Hoe dan ook: Weg met die wet!

De Nieuwe Vredesbeweging

Toespraak: Ewald Engelen

Lieve mensen,

We worden bang gemaakt. Al vier jaar lang.

Nodeloos bang.

Ga maar na:

1. De Russen kunnen en willen ons niet aanvallen. Kijk naar het debacle in Oekraïne. Luister naar de teksten van Poetin.
2. De Amerikanen willen ons niet verlaten. Er is sinds januari vorig jaar nog niet één GI uit Europa weggehaald, niet één basis gesloten, niet één kruisraket verwijderd – hoe graag we dat eigenlijk ook zouden willen. Daarvoor zijn de Amerikanen belangen simpelweg te groot – wat de grote oranje man in het Witte Huis ook mag beweren.
3. We hebben niet te weinig wapens en te weinig soldaten. 62 duizend tanks, kanonnen en raketten in Europa, tegen 22 duizend in Rusland; 4000 vliegtuigen en helikopters in Europa, tegen 1700 in Rusland; 200 oorlogsschepen in Europa, tegen 87 in Rusland; 3,3 miljoen soldaten in Europa, tegen 2,6 miljoen soldaten in Rusland. En let wel, dat is zonder de absurd grote Amerikaanse arsenalen, waar jaarlijks pakweg veertig procent van alle mondiale wapenbestedingen terecht komt.

Wie mij niet gelooft: kijk de defensievergelijker van de NOS er maar op na.

En let wel: dat zijn cijfers uit 2024. In 2025 is daar het ongelooflijke bedrag van bijna 400 miljard euro aan wapens bijgekomen. En dat moet in 2030 het dubbele zijn, 800 miljard euro, jaar in jaar uit.

4. Oekraïne kan deze oorlog niet winnen. Hoeveel geld of wapens we er ook heen sturen. Te weinig manschappen. Wat betekent dat Europese steun deze zinloze oorlog alleen maar langer laat voortduren en het nodeloze doden en vernielen alleen maar langer door laat gaan.
5. Rusland is niet als enige verantwoordelijk voor deze oorlog. Vijfendertig jaar lang hebben de Amerikanen de Russen roekeloos geprovoceerd, met coups en NAVO-lidmaatschapsbeloftes, met ‘democratie-brengende ngo’s en geheime CIA-bases, met militaire adviseurs en de beloofde gouden bergen van Europese steunfondsen. Zij zijn het die van Oekraïne een vat buskruit hebben gemaakt, waar Poetin vervolgens op 24 februari 2022 een lont in heeft gestoken. Het is dezelfde Amerikaanse roekeloosheid die we nu in Iran zien, en daarvoor in Libië, Syrië, Afghanistan, Irak, Vietnam en tientallen andere landen. 36 miljoen doden hebben de Amerikanen met hun illegale militaire interventies sinds 1946 op hun geweten.
6. De regering Zelensky is niet de schutspatroon van vrijheid en democratie waar het door de Europese pers en politiek als in een hoogmis steeds voor wordt gehouden. Het land is zwaar corrupt, zo goed als failliet, her regime spreekt niet namens het Oekraïense volk omdat Oekraïne zwaar verdeeld is, en de regering kent een in fascisme geworteld anti-Russisch nationalisme waar in het Westen angstvallig over wordt gezwegen.
7. Wie vrede wil moet zich níet op oorlog voorbereiden, zoals het eindeloos door pers en politiek herhaalde mantra luidt, maar, integendeel, moet juist gaan praten, de diplomatieke kanalen openen, en moet de vijand niet demoniseren en ontmenselijken maar proberen te begrijpen door zich te verdiepen in diens geschiedenis, cultuur en psyche.

Sterker, de geschiedenis leert juist het tegenovergestelde: wie zich op oorlog voorbereid en een wapenwedloop aangaat, loopt een levensgrote kans ook daadwerkelijk in een oorlog verzeild te raken.

Oorlogsmythen, heb ik ze in mijn laatste boek genoemd.

Niet alleen omdat ze zijn gebouwd op selectieve feitenrelazen, historische vertekeningen, onjuiste analogieën, halfwaarheden en regelrechte leugens.

Maar ook omdat ze net als Griekse mythen de neiging hebben de hoofdpersonages ervan op te sluiten in een handelingslogica die geen andere weg toelaat dan de mythe tot aan zijn uiteindelijke, in dit geval apocalyptische catharsis uit te lopen.

Als we de wereld eenmaal hebben leren zien als een Hobessiaanse natuurtoestand van allen tegen allen, waarin de winst van de een het verlies van de ander is, en omgekeerd, dan is de escalatielogica van militarisering de enige optie.

Dat is wat het constante bombardement van pers en politiek van de zojuist genoemde oorlogsmythen met ons doet: het normaliseren van deze escalatielogica.

Militarisering van de geest is het middel, militarisering van economie en samenleving is het doel, om Margaret Thatcher te parafraseren.

Dat werd in al zijn abjecte simpelheid duidelijk toen het nieuwe kabinet Jetten zijn regeringsverklaring presenteerde: Aan de slag, geheten.

De wapenbestedingen verdubbelen naar pakweg 50 miljard euro per jaar – dat is het enige waar deze onzalige coalitie het over eens is.

Het zijn absurd hoge bedragen, die van defensie een van de grootste posten op de begroting maakt, maar een klein beetje minder dan de totale jaarlijkse uitgaven aan onderwijs.

En ze worden gefinancierd door al even absurd diep te snijden in het weefsel van de Nederlandse verzorgingsstaat. De zorgkosten gaan met de helft omhoog, de uitkeringen gaan met de helft naar beneden en de pensioenleeftijd gaat naar 71 jaar, de hoogste van de hele EU.

Lof verdient het kabinet voor zijn onverbloemde eerlijkheid: niet eerder werd zo helder geïllustreerd wat de Amerikaanse president Ike Eisenhower bedoelde toen hij, in 1953, zei:

“Elk geweer dat uit de fabriek komt, elk oorlogsschip dat te water wordt gelaten, elke raket die wordt afgevuurd, komt neer op een diefstal van hen die honger lijden en niet gevoed worden, van hen die het koud hebben en niet gekleed zijn.”

En als voormalig opperbevelhebber van de geallieerden onder wiens bevel Operatie Overlord plaatsvond, u weet wel, D-day, wist hij waar hij het over had.

Om te vervolgen:

“De prijs van één moderne zware bommenwerper is gelijk aan: een nieuwe school in meer dan 30 steden.

Het zijn twee elektriciteitscentrales, die elk een stad met 60.000 inwoners van stroom voorzien.

Het zijn twee prima, volledig uitgeruste ziekenhuizen.

Het is ongeveer 80 kilometer aan betonnen snelweg.”

De militarisering van economie en samenleving die de politiek beoogt, die het kabinet Jetten beoogt, en daarin, helaas, door het merendeel van de Kamer gesteund, komt neer op een ongekende overdracht van schaars belastinggeld, van uw belastinggeld, van de armen, zieken en kwetsbaren naar de overwegend schatrijke Amerikaanse aandeelhouders van de overwegend Amerikaanse wapenindustrie.

Spullen en diensten waar burgers behoefte aan hebben, geofferd op het altaar van de Oorlogsgod – dat is de kern van het militariseringspad dat we in Nederland en Europa dreigen in te slaan.

Het is niet voor niets dat diezelfde Eisenhower het later onheilspellende het Militair-Industrieel-Complex is gaan noemen en ervoor is gaan waarschuwen het vooral geen politieke voet aan de grond te laten krijgen.

Geef generaals een vinger, en ze nemen een hand; geef ze een hand, en ze nemen een arm; geef ze een arm, en ze nemen je leven en het leven van je kinderen.

Wie de militarisering van economie en samenleving wil stoppen, zal moeten beginnen met het demilitariseren van zijn eigen hart en hoofd.

Hoe?

Daar heeft Jezus wijze woorden over gezegd, waar ik graag mee wil afsluiten:

“Jullie hebben gehoord dat gezegd werd: “Je moet je naaste liefhebben en je vijand haten.” Dit zeg Ik daarover: heb je vijanden lief en bid voor wie jullie vervolgen; alleen dan zijn jullie werkelijk kinderen van je Vader in de hemel. Hij laat zijn zon immers opgaan over goede en slechte mensen en laat het regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen. Is het een verdienste als je liefhebt wie jou liefheeft? Doet de belastinginspecteur niet net zo?”

Toespraak: Henk Baars

De militarisering van Europa is de grootste maatschappelijke omwenteling sinds de Tweede Wereldoorlog.

We zien het al een paar jaar op ons afkomen, maar het gaat nu echt razendsnel. Duitsland wil al per 2030 bijna de helft van het hele federale budget aan defensie uitgeven. Nederland zal niet achterblijven.

Het gaat hier om honderden miljarden per jaar. En die moeten ergens vandaan komen. Om daarvoor te kunnen betalen worden Europese verzorgingsstaten nog verder ontmanteld. Onze zorg, ons onderwijs, onze cultuur en onze sociale voorzieningen zijn nu het wisselgeld geworden voor de oorlogen van de kapitalistische elites. Want de verzorgingsstaat is te duur voor onze manier van leven, zo zei bondskanselier Merz.

De politieke elite verkoopt dit aan ons als noodzakelijke bezuinigingen, waarmee de suggestie wordt gewekt dat de overheid de uitgaven beperkt. Niets is minder waar. De Europese begrotingen gaan juist door het dak door de massale oorlogsuitgaven. En wat niet betaald kan worden met bezuinigingen, wordt geleend bij de banken, zodat wij, de jongere generatie, er nog tot ons pensioen voor kan doorbetalen.

Als we ons pensioen halen tenminste. Want de oorlogsgeile kapitalisten komen niet alleen voor onze voorzieningen en ons geld, maar ook voor onze lichamen.

Vorige week nog, werd bekend dat alle Duitse mannen tussen de 17 en 45 voortaan toestemming moeten krijgen van het Duitse leger om langer dan 3 maanden het land uit te mogen.
Het volgt na de verplichte medische keuring voor 18-jarige jongens. Wie niet komt opdagen krijgt een torenhoge boete. Zo worden kinderen-nog, massaal geronseld voor het leger. En vergis je niet: Nederland zal in de komende jaren volgen.

Maar ook zij die niet het leger in gaan zullen de fysieke prijs betalen, zoals altijd, met hun arbeid. De Duitse bondskanselier heeft zijn zinnen gezet op het afschaffen van de volledige werktijdenwet, die de 8-urige werkdag beschermt. Dit met als doel om een 13-urige werkdag mogelijk te maken. Tegelijk wil hij toewerken naar een pensioenleeftijd van 73 jaar oud.

Dit is de toekomst van de Europese werkende klasse. Namelijk de keuze tussen meedoen aan de oorlog, of werken voor de winsten van de elite tot je er dood bij neervalt.
Al deze dingen gebeuren, volgens goed kapitalistisch gebruik, zonder enige democratische raadpleging. Sterker nog: alle democratische processen die er zijn worden handig omzeild.

In Nederland stemde het parlement eerst tegen ReArm Europe vanwege zorgen over de enorme kredieten, maar na onderhandelingen tussen de PVV en Dick Schoof werd de tegenstem gepasseerd. Wat er besproken is, bleef natuurlijk binnenskamers.

In Duitsland, verloren de coalitiepartijen vorig jaar de tweederde meerderheid die nodig was om de grondwet aan te passen, om de massale wapenuitgaven mogelijk te maken. Maar ook daar was een slim trucje voor: de oude coalitie kwam, nog voor de beëdiging van de nieuwe Bondsdag, snel bijeen om de grondwet alsnog te kunnen wijzigen. Een grondwetswijziging met zetels dus, die ze reeds verloren hadden.

En in Brussel werd voor ReArm Europe het Europees parlement compleet omzeild door de Commissie, via een oude spoedwetprocedure. De Commissie beloofde wel om het Parlement “goed op de hoogte te houden” over de uitvoering van de wet. Gelukkig maar.

De hamvraag is natuurlijk: hoe is het mogelijk dat het de politieke elite lukt om de hele samenleving te herschikken voor hun eigen oorlogswinsten?

Het antwoord is overduidelijk: met een gesmeerde machine van propaganda en angstzaaierij.

Alleen degene die ervan overtuigd is dat het allemaal nodig is, om ons vege lijf te redden van de grote boze vijanden van Europa, die zal hier gewillig mee akkoord gaan.

Dat is de reden dat er sinds 2023 iedere avond militairen op televisie zijn. Dat alle grote kranten de oorlogsnarratieven kritiekloos overpennen. Dat we iedere week de nieuwste drone-hoax moeten geloven.

Ze kunnen tanks, bommen en granaten maken. Maar onze angst is daadwerkelijk hun grootste wapen.

En niet alleen onze angst voor de vijand, maar ook ons ontzag voor de staat en de militarisering zelf.

Het verlammende idee dat de staat en de politieke elite op geen enkele manier tegengehouden kunnen worden, en dat de militarisering hoe dan ook zal voltrekken zoals zij dat willen.

“The man who thinks he can, and the man who thinks he can’t, are both usually right”, zei Confucius.

Zolang wij geloven in de propaganda dat we machteloos zijn, is dat ook zo.

Maar we moeten het hoofd koel houden en nuchter nadenken. De militarisering van de maatschappij is in ieder opzicht afhankelijk van werkende mensen en van hele tastbare, menselijke processen. Het is alleen mogelijk met de medewerking van precies de werkende klasse die het zo hard raakt. Het kapitalisme, en in extremis het militarisme en imperialisme, bevat op die manier altijd de zaden van haar eigen ondergang. Dat is de inherente tegenstelling die overal doorheen loopt. Die met het passeren van tijd uitgroeit tot een onhoudbare status quo.

Want we moeten niet naïef zijn. Het gaat niet meer beter worden. De tegenstellingen zullen zo groot worden als wij ze nog nooit eerder hebben gezien en gevoeld. Dat weten we zeker.

Maar precies daarom moeten we nu al handelen. Iedere connectie, iedere persoon die je raakt, iedere actie, maakt verschil. Dat we hier nu zijn, maakt verschil. Ik sta hier nu, omdat ik drie jaar geleden in gesprek raakte met Jakob de Jonge, en zo heb ik weer andere mensen betrokken.

Zo bouwen we aan een actieve, maar ook anticipatieve, beweging die de monsterlijke processen van militarisering kan vertragen en uiteindelijk kan stoppen, en zelfs kan omdraaien naar een politiek van vrede.

Een politiek die internationaal gedragen wordt door werkende mensen. Die allemaal meer gemeen hebben, dan ze van elkaar verschillen. Met als grootste gedeelde droom voor hen allemaal: de veiligheid en vrede voor zichzelf en hun dierbaren.

Media